મિડલ-ઈસ્ટ ક્રાઈસિસ

♥ પંચમ શુક્લ

ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે,
આ કોયડો છે એટલો કાતિલ કે એનો ના સહેલો ઉકેલ છે!

 રેતીમાં મૃગજળ ને મૃગજળમાં ઊભી છે આભ અડે એવી ખજૂરી;
પડછાયા ચાવે છે ઊંટના અઢાર જેવી વાયરાને વળગેલી ઘૂરી,
એકીટશે જોઈ રહી નિર્જળ આંખોમાં મરૂભૂમિનું શોણ રેલમછેલ છે!
ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે!!

તણખામાં ભડકો ને ભડકામાં વિશ્વ ખાખ થાવાની ના કોઈને ધારણા;
હાથ પગ તાપી ને ઓઢી રજાઈ એ’ય! સૂવાની સહુને છે એષણા,
મીંઢી કહો કે પછી મસ્તરામ અલગારી, નિયતિ નરી વંઠેલ છે!
ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે!!

૧-૧૨-૨૦૦૯

15 Comments

  1. Posted March 15, 2012 at 12:57 am | Permalink

    શું વાત છે પંચમભાઈ! મરુભૂમિ અને ખજૂરીના પ્રતીકો ખૂબ ગમ્યા. જે તે સમયના પ્રશ્ન પરનું કવિકર્મ એ તો સાહિત્ય તરફથી ઈતિહાસને મળેલી ભેટ ગણાય. આવા પ્રશ્નોને કાવ્યના ક્ષેત્રમા લાવવાનો તમારો પ્રયોગ ખરેખર ગમ્યો.

    ——
    Thanks Amit.

  2. Posted March 15, 2012 at 2:42 am | Permalink

    ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે.
    તણખામાં ભડકો ને ભડકામાં વિશ્વ ખાખ થાવાની ના કોઈને ધારણા;
    હાથ પગ તાપી ને ઓઢી રજાઈ એ’ય! સૂવાની સહુને છે એષણા,
    મીંઢી કહો કે પછી મસ્તરામ અલગારી, નિયતિ નરી વંઠેલ છે!

    Enjoy the poem.

    Rajendra Trivedi,M.D.
    http://www.bpaindia/org


    Thanks Rajendrabhai.

  3. pragnaju
    Posted March 15, 2012 at 3:07 am | Permalink

    ખૂબ સુંદર ગીત
    ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે,
    આ કોયડો છે એટલો કાતિલ કે એનો ના સહેલો ઉકેલ છે!
    મિડલ ઈસ્ટ જ નહીં પણ જગતના અરેક પ્રદેશને માટેનો આ મહાપ્રશ્ન છે! દરેક માનવીનો પ્રશ્ન છે.તેનો જવાબ …કારણો, માન્યતાઓ, તારણો, ક્રિયાઓ અથવા લાગણીઓ શોધવા માટેની એક ચિંતન પ્રક્રિયા છે. આવા પ્રતિભાવના વિવિધ સ્વરૂપ વિવિધ ક્ષેત્રમાં પેદા થાય છે. દર્શનશાસ્ત્રમાં કઈ બાબતો અસરકારક કે બિન-અસરકારક, યોગ્ય અથવા અયોગ્ય, સારો અથવા ખરાબ બનાવે છે, તેના પર કેન્દ્રિત હોય છે.તેનાથી વિરુદ્ધ, માનસશાસ્ત્રીઓ અને ચિંતન વૈજ્ઞાનિકો. જેમાં ચિંતન અને જ્ઞાનતંતુ સંબંધિત પ્રક્રિયાઓ સંકળાયેલી હોય છે. સ્વયંસંચાલિત ક્ષેત્રમાં ગાણિતિક આકાર આપી શકાય તેનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.
    આ પંક્તીઓ તો કાળજામા કસક કરે
    પડછાયા ચાવે છે ઊંટના અઢાર જેવી વાયરાને વળગેલી ઘૂરી,
    એકીટશે જોઈ રહી નિર્જળ આંખોમાં મરૂભૂમિનું શોણ રેલમછેલ છે!
    હાથ પગ તાપી ને ઓઢી રજાઈ એ’ય! સૂવાની સહુને છે એષણા,
    મીંઢી કહો કે પછી મસ્તરામ અલગારી, નિયતિ નરી વંઠેલ છે!
    અત્રે તો સિલોજિસ્ટિકને કેન્દ્રબિંદુ તરીકે નિહાળ્યું છે કાવ્યરચનાનાં સિદ્ધાંતોને
    સાધ્ય પ્રમાણ કળા તરીકે ગણાવી છે.ત્યારે ઇઝનદ તથા ઇજ્તિહાદનો સમાવેશ આવા પ્રશ્નોમાં લાગુ કરી શકાય ?

    —-
    Thanks Pragnaju.

  4. Posted March 15, 2012 at 9:04 am | Permalink

    ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે,
    પડછાયા ચાવે છે ઊંટના અઢાર જેવી વાયરાને વળગેલી ઘૂરી,
    એકીટશે જોઈ રહી નિર્જળ આંખોમાં મરૂભૂમિનું શોણ રેલમછેલ છે!
    તણખામાં ભડકો ને ભડકામાં વિશ્વ ખાખ થાવાની ના કોઈને ધારણા;
    હાથ પગ તાપી ને ઓઢી રજાઈ એ’ય! સૂવાની સહુને છે એષણા,
    મીંઢી કહો કે પછી મસ્તરામ અલગારી, નિયતિ નરી વંઠેલ છે!

    આપના સર્જન માટે કંઈ કહેવાનું છોડી દીધું આજે આ પળથી;
    आपके अशआरों पे दाद हम दे भी तो कितनी दफा;
    जिनके हर लब्ज़ पे लाज़मी हो जाता है
    निकलना वाह!!

    પણ કાવ્યના વિચારબીજ અને મિડલ ઇસ્ટ ક્રાઈસીસ ને પરિણામે જન્મેલા; કાવ્યમાં વ્યક્ત થતા આપના અભિગમને બિરદાવવા રહ્યા.
    —-
    Thanks Muniraben.

  5. Posted March 15, 2012 at 4:22 pm | Permalink

    meaningful good poem.


    Thanks.

  6. Posted March 15, 2012 at 7:19 pm | Permalink

    પંચમભાઈ,
    મિડલ-ઈસ્ટ ક્રાઈસિસ” મારી કોમેન્ટ પોસ્ટ થતી નથી. આ મેઈલ સાથે Attached છે. ઠીક લાગે તો Post કરી દેશો. – વલીભાઈ
    —-
    કાવ્યકૃતિના વાંચન પછી મૌન ધારણ કરવાનું મુશ્કેલ લાગ્યું આ પંક્તિ થકી કે “ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે”! આજે વિવેચને ન જતાં ‘આ’માં ‘તે’ કે ‘તે’માં ‘આ’ જેવાં બે દ્વંદ્વની વાત કરવી છે અહીં, હાસ્ય નિષ્પન્ન કરવા માટે જ તો વળી! વાંચકોને લાગશે કે અહીં મધ્ય પૂર્વની કટોકટી જેવી ગંભીર અને વિષાદમય પરિસ્થિતિમાં હાસ્યની છોળો ઊડાડવી એટલે વિવાહમાં મરશિયા ગાવા જેવી ધૃષ્ટતા ન ગણાય! ભાઈ-બાઈ, જે ગણાય તે ભલે ગણાય; હું તો કહીને જ રહીશ. મારે કાવ્યના વિષયવસ્તુ સાથે નહિ, પણ પંચમભાઈની આ પંક્તિ પૂરતી તેના અર્થ કે ભાવની ચમત્કૃતિ સાથે જ નિસ્બત છે.

    [મારે હાંસિયા (કૌંસ)માં હાલ તો એટલું લખવું જ પડશે કે મ.પૂ.ની કટોકટી એ પશ્ચિમના દેશોના દિમાગમાંની ઈરાક અને અફઘાનિસ્તાનવાળી ભ્રામક પેદાશ જ છે. અહીં ‘તેં નહિ તો તારા બાપદાદાઓએ પાણી બોટ્યું હશે!’ જેવી પેલા વરુએ બકરાને ફાડી ખાવા પૂર્વે કહ્યા જેવી મલિન ઈરાદા ધરાવતી રાજનીતિપ્રેરિત આ સુફિયાણી વાત છે! અહીં તેમના માટે તો વિવાહમાં મરશિયા નહિ, પણ મરશિયા ગાવાની દુ:ખદ વેળામાં વિવાહનાં ગીતો ગાવાની મજાકભરી તેમની ધૃષ્ટતા છે!!!]

    આટલા સુધીની આડવાતના અતિ વિસ્તારની ગુસ્તાખી બદલ માફી સાથે મૂળ મુદ્દે આવું તો પંચમભાઈની આ પંક્તિમાંની વાત ‘પગમાં બુટ!’ કે ‘બુટમાં પગ!’ જેવી તો ન જ ગણાય, કેમ કે તેમાં તો શું કહેવામાં આવી રહ્યું છે તે સમજાય છે! પણ, અહીં બીજી એક એવી વાત છે કે જેમાં એ કળવું મુશ્કેલ લાગશે કે “….”. જમીન સુધારણા માટે ખાડા ખોદવાની યોજનામાં છેલ્લે ભેગા થએલા ખાડાઓના ક્ષેત્રફળના આંકડાઓનો સરવાળો દેશના કુલ ક્ષેત્રફળ કરતાં વધી જાય ત્યારે આપણને એ કળવું મુશ્કેલ લાગે જ કે “દેશમાં ખાડા કે ખાડામાં દેશ?”

    “ઘાટ ઘડિયા પછી નામ-રૂપ જૂજવાં, અંતે તો હેમનું હેમ હોયે!” ને એવી રીતે સમજી શકાય કે ‘લાંચરુશ્વતનો ઘાટ ઘડ્યા પછી અને તેને પાર પાડ્યા પછી કે તે પહેલાં લેતીદેતીની પ્રક્રિયાના થતા આ વ્યવહારને ભલેને ઈનામ, બક્ષિસ, મહેનતાણું કે ચાપાણી જેવાં જૂજવાં નામ આપવામાં આવતાં હોય પણ અંતે તો એને ભ્રષ્ટાચાર જ કહેવાય!!!!!


    Thanks Valibhai.

    જમીન સુધારણા માટે ખાડા ખોદવાની યોજનામાં છેલ્લે ભેગા થએલા ખાડાઓના ક્ષેત્રફળના આંકડાઓનો સરવાળો દેશના કુલ ક્ષેત્રફળ કરતાં વધી જાય ત્યારે આપણને એ કળવું મુશ્કેલ લાગે જ કે “દેશમાં ખાડા કે ખાડામાં દેશ” .

    વલીભાઈ, તમે તો ગીતના ધ્રુવપદને તરત સમજી શકાય એવી વિડંબના દ્વારા નવો આયામ આપી દીધો.

  7. Posted March 16, 2012 at 2:10 am | Permalink

    બહુ જ સરસ લય. ગમી ગયો.
    કોણ જાણે કેમ, કૃષ્ણ દવે, એમની રચનાઓ, એમનો લય અને એમાં ધરબાયેલો આક્રોશ યાદ આવી ગયાં.
    એમ કહેવાતું હતું કે,અફીણીયું ચીન જાગશે, ત્યારે પશ્ચિમનો સૂર્ય ઝાંખો પડશે. એ સાચું પડતું આપણે જોઈ શકીએ છીએ.
    જ્યારે હજારો વર્ષોથી સામ્રાજ્યોની સતા લાલસા વચ્ચે પીસાતી મિડલ ઈસ્ટની પ્રજાનો આક્રોશ જાગશે,ત્યારે ?
    ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે!!
    એમ કદાચ થશે.
    Let us hope so.
    —–
    Thanks Mama.

  8. sunil shah
    Posted March 16, 2012 at 5:02 am | Permalink

    વાસ્તવિકતાને સરસ કલ્પનોથી તાદૃશ કરતું ગીત ગમ્યું. અભિનંદન પંચમભાઈ.

    Thanks Sunilbhai.

  9. Dhrutimodi
    Posted March 18, 2012 at 7:54 pm | Permalink

    વાસ્તવિક અને ચિરંતન પ્રશ્નની ખૂબ ખૂબ સુંદર રજૂઅાત, સાથે સાથે ગીતના લયસ્વરૂપને સુંદર તરલતા બક્ષી છે. અભિનંદન પંચમભાઇ…
    —–
    Thanks Dhrutiben.

  10. Sudhir Patel
    Posted March 19, 2012 at 12:30 am | Permalink

    મ.પૂ.ની કટોકટીને ઉજાગર કરતું અનોખું ગીત!
    સુધીર પટેલ.
    —-
    Thanks Sudhirbhai.

  11. kishoremodi
    Posted March 19, 2012 at 12:10 pm | Permalink

    તદ્દન નવીઅભિવ્યક્તિવાળું ગીત બહુજ ગમ્યું.

    Thanks Kishorebhai.

  12. Posted March 19, 2012 at 2:11 pm | Permalink

    ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે,

    Are Waah !

    Aa Chhe Pancham Shukla

    Kya baat hai…. Saras Geet
    ——
    Thanks Anilbhai.

  13. Posted March 21, 2012 at 3:31 am | Permalink

    રેતીમાં મૃગજળ ને મૃગજળમાં ઊભી છે આભ અડે એવી ખજૂરી;
    પડછાયા ચાવે છે ઊંટના અઢાર જેવી વાયરાને વળગેલી ઘૂરી…
    વાહ .. શું શબ્દચિત્ર છે ..
    ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે!!
    મજાનું ગીત .. ફરી એકવાર પંચમભાઈનો ટચ …
    ———
    Thanks Daxeshbhai.

  14. Posted March 23, 2012 at 6:37 am | Permalink

    આ પંચમભાઈ લખે – અને મને એનું વિવેચન લખવાનું મન થાય જ. સાહિત્યનો કક્કો ય ન જાણું છતાં વેબ પર તલવાર વીંઝવામાં શો વાંધો ભાઈ?
    વિવેચન તો ન કહેવાય પણ પંચમભાઈની વિચારધારાનું Reverse Engineering તો કહી જ શકશો.
    “આ કવિતા લખતાં પંચમભાઈ શું વિચારતા હશે?”

    ૧. (મારી જેમ ઉતાવળે) આ કવિતાનું શિર્ષક ન વાંચો તો આ કવિતા માયાના મૃગજળ પાછળ દોડતા માનવસમાજ વિષેનું ચિત્રણ લાગે
    ૨. તેમ લાગ્યા છતાં પંચમભાઈની વિશેષતા છે કાવ્યને લૅન્ડસ્કેઇપ ચિત્રાત્મક બનાવવાં અને આખું કાવ્ય કોઈ રણનું લૅન્ડસ્કેઇપ લાગે છે
    ૩. હવે શિર્ષકને ગણો તો…

    ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે,
    આ કોયડો છે એટલો કાતિલ કે એનો ના સહેલો ઉકેલ છે!

    મધ્યપૂર્વના ગુંચવાયેલા કોકડાને કારણે સમસ્ત માનવજાતને ઢાંકણીમાં પાણી લઈને ડૂબી મરવું જોઈએ એવો ભાવ અનુભવતા કવિ કહે છે કે કોઈ સહેલા ઉકેલ હવે શક્ય નથી રહ્યા.

    રેતીમાં મૃગજળ ને મૃગજળમાં ઊભી છે આભ અડે એવી ખજૂરી;

    કવિ કહે છે કે રણપ્રદેશમાં શાંતિનું સ્વપ્ન છે – અને એ સ્વપ્નમાં આભ અડે એવી ખજૂરી જેવી તોતીંગ ફળદાયી શક્યતા છે પણ …

    પડછાયા ચાવે છે ઊંટના અઢાર જેવી વાયરાને વળગેલી ઘૂરી,

    “ઘૂરી” શબ્દ વાપરીને કવિ કહે છે કે માત્ર અહંકારની આંટી, અવિશ્વાસની આંટીના કારણે એની વાસ્તવિકતા વંકાઈ ગઈ છે – અને “ઊંટના અઢાર” લખીને કવિ વેધક પ્રકાશ પાડે છે કે અશાંતિના કારણ તેવા બધા જ પક્ષો બીજાના વાંક જોયા કરે છે.

    એકીટશે જોઈ રહી નિર્જળ આંખોમાં મરૂભૂમિનું શોણ રેલમછેલ છે!
    ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે!!

    નિર્જળ આંખો મરૂભૂમિનું રેડાતું શોણિત જોઈ રહી છે – કેટલી નિર્મમતા, કેટલી નિર્દયતા, કેટલી હિંસા વિષે કવિ કકળી ઊઠે છે.

    તણખામાં ભડકો ને ભડકામાં વિશ્વ ખાખ થાવાની ના કોઈને ધારણા;
    હાથ પગ તાપી ને ઓઢી રજાઈ એ’ય! સૂવાની સહુને છે એષણા,

    કવિ અહીં ગંભીર વાત કરે છે – બધા જ પક્ષો જાણે છે કે આ સળગતી આગ આમ ને આમ સળગશે અને દાવાનળ ક્યારેય નહીં બને. આથી (દાઝતા સિવાય) કોઈને એ ઠારવાની ઉતાવળ નથી. બધાને પોતાના રોટલા શેકવા છે.

    મીંઢી કહો કે પછી મસ્તરામ અલગારી, નિયતિ નરી વંઠેલ છે!

    ઉપરની નિરાશાને કવિ પ્રારબ્ધવાદી વળાંક આપતાં નિયતિને “વંઠેલ” કહે છે. કવિ કહે છે કે મધ્યપૂર્વની આગ ઠારવાના કેટલાક નિષ્ઠાપૂર્ણ માનવપ્રયાસોને નિયતિ મચક નથી આપતી.

    ખરેખર, “ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે!!”
    —-
    Thanks Pramathbhai. I thoroughly enjoyed your ‘asvaad’. The core message is highlighted very well.

  15. Posted April 1, 2012 at 9:05 pm | Permalink

    તરંગોમાં રમતા કરી દીધા..ક્યારે સળવળે ને કેમ શમે અને સાચું શું કે આભાશી
    શું? કોયડા જ કોયડા..ચારે પાસ.

    રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)


One Trackback/Pingback

  1. […] મિડલ-ઈસ્ટ ક્રાઈસિસ Uncategorized var addthis_product = 'wpp-262'; var addthis_config = {"data_track_clickback":true,"data_track_addressbar":false};if (typeof(addthis_share) == "undefined"){ addthis_share = [];}♥ પંચમ શુક્લ ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં ઢાંકણી એ કળવું ઘણું મુશ્કેલ છે, આ કોયડો છે એટલો કાતિલ કે એનો ના સહેલો ઉકેલ છે!  રેતીમાં મૃગજળ ને મૃગજળમાં ઊભી છે આભ અડે એવી ખજૂરી; પડછાયા ચાવે છે ઊંટના અઢાર જેવી વાયરાને વળગેલી ઘૂરી, એકીટશે જોઈ રહી નિર્જળ આંખોમાં મરૂભૂમિનું શોણ રેલમછેલ છે! ઢાંકણીમાં પાણી કે પાણીમાં […] પંચમ શુક્લ (પ્રત્યાયન) […]

Post a Comment

Required fields are marked *
*
*

%d bloggers like this: