‘અક્ષર’, અક્ષરદેહ ધરે તો સારુ!

♥ પંચમ શુક્લ

‘સ’ ને ‘હ’ ને ‘ઝ’ની વચ્ચે રોજ રિબાતા ધ્વનિસ્ફોટ કોઈ મુક્ત કરે તો સારુ,
નાદ અનાદિ આખર અક્ષરદેહ ધરે તો સારુ!

દલિત પ્રતાડન દલિત લિપિમાં;
ગલિત ગુબારા ગલિત લિપિમાં;
પલિત ચાંપણી પલિત લિપિમાં;
ચલિત ચર્વણા ચલિત લિપિમાં;
હૃસ્વ-દીર્ઘની ઝંઝા-ઊંઝા રૉબોટ લિપિમાં;
બળખા જેવી ચીકટ છાપણી વચ્ચે રૂડી પ્રાદેશિક આ બોલીઓ, આ બાબત ને આ ઉચ્ચારણના નાભિશ્વાસો,
“સોગંદ મુદ્રણી સંસ્કૃતિના”, – કોઈ ચિત્ત ધરે તો સારુ!

ગુણવંતરાયનો ‘ગ’ હાજર છે;
મેઘાણી ને મેકવાનનો ‘મ’ હાજર છે;
પન્નાલાલનો ‘પ’ હાજર છે;
સાત સ્વરોની સરગમના આ ત્રણ સ્વરોની સાખે કોઈ એકે સાચો સૂર ભરે તો સારુ!

નક્કર રીતે કોક તો દોરો અમીબાનો આકાર?
નક્કર રીતે કોક તો ઝીલો શકુનિ કેરા પાસાનો પડકાર?
નક્કર રીતે કોક તો પામો વિચારનો વિસ્તાર?

બધું બદલતું; ક્ષણ ક્ષણ બદલે
રૂપ, રંગ આકાર બદલતા-
મારા શબ્દો, મારી ભાષા, મારી લિપિ,
એને પણ વૈવિધ્ય વરે તો સારુ!
‘અક્ષર’, અક્ષરદેહ ધરે તો સારુ!

  નવેમ્બર ૨૦૦૯

31 Comments

  1. Posted August 1, 2011 at 2:31 pm | Permalink

    ખુબ સુંદર રચના પંચમભાઈ! લખ્યા પ્રમાણે બોલીએ નહિ તો કાઠીયાવાડી કહીને હાંસી ઉડાવે એવા માહોલમા તમે આ સરસ આંગળી ચીંધી. ભૂલ બોલવામા થાય છે કે લખવામા અક્ષરની મર્યાદા આવી જાય છે એ વિચારીએ તો સા(હા)રું! વસંત રાયે (આર્કિટેક) આ “સ” અને “હ” વચ્ચેના ઉચ્ચારને અક્ષરદેહ આપવા પ્રયત્ન કર્યો હતો અને ડીઝાઇન બનાવી હતી એવું મારા કાકા પાસે સાંભળેલું!

  2. Posted August 1, 2011 at 2:39 pm | Permalink

    Simply Supperbbbbbbbb………..!

  3. DHRUTIMODI
    Posted August 1, 2011 at 2:40 pm | Permalink

    શું કવિતા છે? માની ગયા પંચમભાઇ. ખૂબ જ સરસ. શબ્દો જ નથી. અભિનંદન. નવો ચીલો ચાતરતા રહો.

  4. himanshupatel555
    Posted August 1, 2011 at 2:43 pm | Permalink

    વિશ્વની અન્ય ભાષામાં ખબર નથી પણ મારી ભાષામાં “સાઠમારી” એક
    લાક્ષણિકતા બની ઉપસી આવી છેઃ-)
    હૃસ્વ-દીર્ઘની ઝંઝા-ઊંઝા રૉબોટ લિપિમાં;
    બળખા જેવી ચીકટ છાપણી વચ્ચે રૂડી પ્રાદેશિક આ બોલીઓ, આ બાબત ને આ ઉચ્ચારણના નાભિશ્વાસો,
    “સોગંદ મુદ્રણી સંસ્કૃતિના”, – કોઈ ચિત્ત ધરે તો સારુ!
    અને એથી જ—-
    નક્કર રીતે કોક તો દોરો અમીબાનો આકાર?
    ભાષાની વર્ણાગી પર સચોટ ચાબખોઃ-‘અક્ષર’, અક્ષરદેહ ધરે તો સારુ!

    • himanshupatel555
      Posted August 1, 2011 at 2:49 pm | Permalink

      મારા કરતા વધારે આ જુગલ કિશોરભાઈનો વિષય છે આશા છે ત્યાંથી વધાર વિગતે ચર્ચા આવશે.એ વાચવી ખૂબ ગમશે.રાહમાં છું.

  5. Posted August 1, 2011 at 2:49 pm | Permalink

    હવે તો થાય છે કે તમારી રચનાઓનો સંચય વહેલી તકે બને કે જેથી એક સાથે આવી અદભૂત કવિતા એક સાથે માણવા મળે. તમારી કવિતા વિષે તો શું કહું? જે પ્રકારનું આજે લખાય છે તેનાથી ઉફરા જવાની તમારી ટેવ અને તે માટેનો મિજાજ પારખવા ને માણવા ઍક પ્રકારનો aquired taste માગીલે છે- જે મને પણ કેળવતાં સમય લાગ્યો પણ it was all worth it. – ભરત ત્રિવેદી

  6. Kishoremodi
    Posted August 1, 2011 at 2:51 pm | Permalink

    મનભાવન શબ્દોને અદ્ભૂત અક્ષરદેહ દીધો તમે.માની ગયા ઉસ્તાદ.મારા અનેકગણા અભિનન્દન.

  7. Nirav
    Posted August 1, 2011 at 3:12 pm | Permalink

    Very well written, but it will be very helpful, if you translate your high define deeply thought poem into easy to understand format with meaning also.. to be honest with you in my entire life I have hardly use these Gujarati words words in daily life. It is very difficult to understand the meaning of the poem. I feel like I am reading Sanskrit written in Gujarati.

    I am proud to be Gujarati and Gujarati heritage.

  8. Posted August 1, 2011 at 3:55 pm | Permalink

    સુંદર રચના !
    ‘અક્ષર’, અક્ષરદેહ ધરે તો સારુ!

    અદભુત કલ્પનો !
    શબ્દોને મન જાણે ઉજાણી થઈ ગઈ !
    ખૂબ ખૂબ અભિનંદન પંચમભાઈ !

  9. Posted August 1, 2011 at 4:59 pm | Permalink

    સુક્ષ્મથી લઈ સરળ સુધીના ભાવ અને એનું સહજ કાવ્ય-કવન…
    અનોખું અને અલગ ભાત પાડતું નક્શીદાર કવિકર્મ
    -ગમ્યું.
    -અભિનંદન પંચમભાઇ

  10. pragnaju
    Posted August 1, 2011 at 6:09 pm | Permalink

    સાત સ્વરોની સરગમના આ ત્રણ સ્વરોની સાખે કોઈ એકે સાચો સૂર ભરે તો સારુ!
    સુંદર અભિવ્યક્તી
    ‘સ’ ને ‘હ’ ને ‘ઝ’ની વચ્ચે રોજ રિબાતા ધ્વનિસ્ફોટ કોઈ મુક્ત કરે તો સારુ,
    નાદ અનાદિ આખર અક્ષરદેહ ધરે તો સારુ
    ‘અક્ષર’, અક્ષરદેહ ધરે તો સારુ!

    આ જ તો લાગણીનો અક્ષરદેહ
    આ ગૂર્જરભાષાના કવિમાંના એક મહાકવિના હૃદયના ઉદ્ગારોના મર્મભાગનું શોધન.એક સંભારણું…!
    રસ્તાની તલાશ છે.કદાચ આવા તોફાનો કર્યા પછી જે આવશે તે ખરી શાંતિ હશે !
    જે કાળના મહાપ્રપાતોની સામે અડગ ઉભો રહેશે, જે જીવન અને મૃત્યુની વણઝાર સામે જ્ઞાનમૂર્તિ થઈ ઝઝૂમશે તેને જ મહાકાલ સાચો સૂર ભરે
    ………………………..
    મારા શબ્દો, મારી ભાષા, મારી લિપિ,
    એને પણ વૈવિધ્ય વરે તો સારુ!
    મારી ભાષા હ્રદયમાં એક આદરણીય, પ્રેમાળ, સમજુ દેવી તરીકે તું પૂજાતી રહેશે, પણ બંધનને સુલભ ન થવાય. તું મારા તરફથી મુક્ત રહેશે. મારી ભાવના કોઈ અપેક્ષાથી બંધાતી નથી.સ્નેહની ધોધમાર વર્ષામાં ભીંજાવામાં જે આહ્લાદકતા છે તેને વ્યક્ત કરવા માટે શબ્દોની મર્યાદા નડે છે. ટેરવાંમાં પેન પકડી કોરા કાગળ પર શબ્દો પથરાતા જાય, ઊર્મિઓના રંગ છવાતા જાય ત્યારે હદય અને મનનું એટલું સરસ અનુસંધાન ક્ષિતિજ સુધી વિસ્તરેલાં તને વીંટળાઈ વળેલા શબ્દોનું અવલોકન
    આ બધાં જ શબ્દોને
    પ્રથમથી જ અહીં
    ક્રમબદ્ધ ઉપસ્થિત કર્યાં છે – ગોઠવ્યાં છે.
    હવે તું ફક્ત છંદ નક્કી કર
    નક્કર રીતે પામો વિચારનો વિસ્તાર

    તેઓ તારી કલમમાંથી ટપકવા આતુર છે,

    ****

  11. Posted August 1, 2011 at 10:35 pm | Permalink

    ‘અક્ષર’, અક્ષરદેહ ધરે તો સારૂં!
    વાહ બહુ સરસ રીતે પોકળ શબ્દોને પડકાર્યા છે.

  12. સુનીલ શાહ
    Posted August 2, 2011 at 4:34 am | Permalink

    ખૂબ સુંદર…

  13. Posted August 2, 2011 at 10:55 am | Permalink

    પંચમનો તારસ્વર : ‘અક્ષર’ અક્ષરદેહ ધરે તો સારું !

    • જે અ–ક્ષર છે, જેનો નાશ નથી, જે સનાતન, શાશ્વત છે તેને ‘અક્ષરદેહ’ અર્થાત્ લિપિમાં અવતરવાની વાત કરીને શ્રી પંચમે બહુ મોટી અપેક્ષા રજૂ કરી છે ! હજી સુધી જોકે આ કાર્ય કોઈએ સંતોષપૂર્વક કર્યું હોય તેવું જાણમાં નથી. (નેતિ નેતિ !)

    • સ, ને હની વચ્ચે એક કાઠિયાવાડી / સુરતી ઉચ્ચાર વસે છે. (અમારા ભાષાવિજ્ઞાનમાં શાંતિભાઈ આચાર્યે સૂચવ્યું હતું કે એ ઉચ્ચારને સ્વતંત્ર ધ્વનિઘટક ગણીને ‘સ’ની નીચે હિન્દીની માફક ટપકું કરવું ! આજના ફોન્ટશાસ્ત્રીઓ જો આ સગવડ કરી આપે તો મારા જેવા દેશી બોલીમાં લખનારા માટે બહુ ઉપકારક થાય !) આ ઉચ્ચારો વચ્ચે રિબાઈ રહેલા ઉચ્ચારો (કવિના શબ્દોમાં ધ્વનિસ્ફોટ)ને મુક્ત કરવાની વાત અહીં થઈ છે. સવાલ છે તે એ કે, જેનો સ્ફોટ થઈ ચૂક્યો છે તેની મુક્તિ કેમ ? વળી રિબાવું એ સ્ફોટ પછીની (રોજની કાયમી) સ્થિતિ હોય તો એની મુક્તિ એટલે કઈ સ્થિતિ ગણવી ? અર્થાત્ આ ત્રણેયની જેમ અન્ય પણ જે ઉચ્ચારો રિબાતા હોય તેમને બચાવી લેવાની વાત કરાઈ છે એમ સમજવાનું. અને વળી પાછી આ આખી વાતને ધ્રુવપંક્તિ “અક્ષર, અક્ષરદેહ ધરે તો સારું” સાથે ‘જોડવા’ની હોઈ મુક્ત કરવું ક્રિયાપદ કરતાં કોઈ સારા–સરળ નિયમમાં ‘બાંધવા’નું કહ્યું હોત તો વધુ યોગ્ય ગણાત…કારણ કે પાછળ પાછળ જ ધ્રુવપંક્તિને ફોલો કરતી પંક્તિ પાછી “અનાદિ એવા ઉચ્ચાર (નાદ) ”ને દેહમાં બાંધવાની જ વાત તો કરે છે !

    • હવે પછીની બીજી કડીમાં તો માનવીના દરે વ્યવહારની દરેક પ્રણાલીને માટે સાવ અલગ અને એ પ્રણાલીઓને અનુકૂળ–અનુરૂપ અલગ અલગ લિપિઓમાં બદ્ધ કરવાની વાત મુકાઈ છે ! અહી જોકે લિપિને સ્થૂળ અર્થમાં લેવાની ન જ હોય તે જાણું છું. રિબાતા ઉચ્ચારો એ છેવટે તો પ્રાદેશિકતા/સંકુચિતતાના ઝઘડાઓ છે. આ ઝઘડાઓ, આ અસંવાદિતાનું નિર્મૂલન કરવું હોય તો જે તે વિરોધાભાસી ઉચ્ચારો (વિસ્ફોટો)ને એ અનિષ્ટોમાંથી મુક્ત કરવા રહ્યા. અર્થાત્ ભાષાની, કે લિપિની, કે જીવન–વ્યવહારોની વિસંવાદિતાને સંવાદિતામાં ઢાળવાની વાત છે. પરંતુ સ્થૂળ અર્થને – અભિધાર્થને –ય લેવો તો પડે જ. ને તો એક બાજુ સ–હ–ઝની અરાજકતાથી મુક્ત થવાની વાત છે તો બીજી બાજુ બીજા છેડાની વાત – લિપિઓમાં વિવિધતા લાવવાવાળી અરાજકતાની – વાત છે !!

    • હ્રસ્વ–દીર્ઘની લિપિને રૉબોટલિપિ કહીને કાં તો તેને અમાનવીય કહી છે ને કાંતો આધુનિક, વૈજ્ઞાનિક ને વ્યવસ્થિત કહેવાઈ છે. (મારા જેવાને તો બીજો અર્થ જ ગમે !) ઝંઝાવાળો સમાસ “ઝંઝા–ઉંઝા” કે “ઉંઝા–ઝંઝા” હોઈ શકે ?

    • “બળખા જેવી ચીકટ છાપણી વચ્ચે રૂડી પ્રાદેશિક આ બોલીઓ, આ બાબત ને આ ઉચ્ચારણના નાભિશ્વાસો, “સોગંદ મુદ્રણી સંસ્કૃતિના”, – કોઈ ચિત્ત ધરે તો સારુ!” આ આખી અર્ધકંડિકાનો અન્વય કરવામાં બહુ તકલીફ પડે તેવું છે. છતાં જુઓ –
    • “ છાપકામ–કર્મ જેવી ચીકણી (કારણ કે બોલીમાં તો બધું ચાલે ! જ્યારે લખ્યું તે વંચાય… તેથી તેને ચીકણી કહી છે.)બાબતની વચ્ચે બોલીઓ, ઉચ્ચારણોની અવદશા (નાભિશ્વાસો) વગેરેની બાબતોને, કોઈ છાપકામ–સંસ્કૃતિના સોગંદ ખાઈને આ આખા સવાલ અંગે વિચારે તો સારું !! (કારણ કે આ બધું હવે અકારું થઈ પડ્યું જણાય છે. ” આવો કંઈક અન્વય થાય. આમાં) આ અન્વય મુજબ અર્થઘટન કરવું થોડું અઘરું હોઈ છોડું છું.

    • ત્રણ જાણીતા લેખકોનાં નામ સાથે મૅચ કરીને સાતમાંના ત્રણ સ્વરોને આગળ કરીને કવિ એની સાક્ષીએ કોઈ પણ એકાદ સૂર સાચો કાઢી બતાવે તેવી ચેલેન્જ શી અપેક્ષા રાખે છે. આ ત્રણ લેખકોના પ્રથમાક્ષરોના સૂર અનુક્રમે ગ, મ, પ છે. મજાની વાત એ છે કે શાસ્ત્રીય સંગીતનો પ્રથમ સૂર કોમળ પણ થઈ શકે છે, બીજો તીવ્ર પણ થઈ શકે છે ને ત્રીજો તો શુદ્ધ જ હોય છે ને રહે છેય શુદ્ધ. આવા ત્રણ પ્રકારના સૂરોમાંથી કોઈ એકાદ સૂર પણ આપણા સાહિત્યમાં હવે કોઈ કાઢી બતાવે તો સારું કારણ કે જાણે હવે આવા લેખકો રહ્યા નથી (?). એમાંય પાછું આ તો હજી ત્રણ જ છે; પૂરા સાત સ્વરની સરગમ તો હવે જાણે શક્ય જ નથી. આ કદાચ વધુ પડતી નિરાશાની વાત જણાય છે.

    • ત્રીજી કડીમાં સાહિત્યમાંનાં ત્રણ તત્ત્વોની વાત કરી છે. એક છે, કાવ્યનો આકાર, બીજું છે, કાવ્યમાંનો (પાસાંનો ખખડાટ સૂચવતો) ધ્વનિ અથવા પડકાર શબ્દથી પ્રેરિત ચમત્કૃતિ. અને ત્રીજું તત્ત્વ તે કાવ્યનું વસ્તુ – ભાવ કે વિચાર. (આમાં બીજા તત્ત્વ ધ્વનિના બે અર્થો થશેઃ કવિતા કાનની કલા એમ ઉ.જોશીએ કહ્યું છે તેથી કાવ્યમાંનો “રવ” /ધ્વનિ અને બીજું તે ધ્વનિ એટલે “વ્યંજના”. અને પડકાર શબ્દને લઈએ તો કાવ્યમાં જરૂરી જાદુગરની મુઠ્ઠી જેવી ચતુરાઈ કે લુચ્ચાઈભરી ‘બિટવીન ધ લાઈન’વાળી શબ્દશક્તિ !!)
    આ ત્રણ પ્રકારની અપેક્ષા રાખવી તે સાવ સહજ અને વાજબી જ છે. આજકાલ આકાર વગરની, ઢંગધડા વગરની રચનાઓનો ફાલ ઊતરવા લાગ્યો છે. કાવ્યને પણ આકાર હોઈ શકે છે (સોનૅટમાં તો તે અનિવાર્ય છે ને ગઝલમાં તો જાણે સાવ છૂટછાટ જ છે !) તે હવે સમજાવવાનો વિષય બની ગયો છે !! આકાર પણ પાછો અમીબાનો !! કવિ આ સ્થિતિ જાણે છે, ને આક્રોશપૂર્વક આ ફરિયાદ કરે છે. એવી જ રીતે કવિતા જો કાનની કળા હોય તો શબ્દોની પસંદગી દ્વારા ઉપસાવવાનો ધ્વનિ અથવા તો કાવ્યની વ્યંજના અને અથવા ચમત્કૃતિ જેવી બહુ જ અઘરી બાબતોનોય ક્યાંય નેઠો નથી…ને ત્રીજું તત્ત્વ તે ભાવ કે વિચારની માંડણી, તેનો ઉચિત ક્રમ, વિચારની સંક્રમણ શક્તિ, ભાવની સઘનતા અને સચ્ચાઈ ઉપરાંત તેનું સાધારણીકરણ વગેરે કાવ્યમાં હોય જ, હોવાં જોઈએ જ…પણ તે બહુ જોવા મળતાં નથી તેનો અફસોસ જાણે આ કડીમાં મળે છે.

    • ને છેલ્લે તો સાવ સરળતાથી જે વાતમૂકી છે તે બધી વાતોનું સંક્ષેપીકરણ છે. બધ્ધું જ બધું બદલતું રહે છે. રૂપ–રંગ–આકાર બધું એકધારું બદલતું જ રહે છે. આપણાં શબ્દો, ભાષા, લિપિમાંના ફેરફારો જે કદાચ હવે સાહત્યનો અને ભાષાનો મસ મોટો પ્રશ્ન બની ગયો છે, ને હવે તો સૌની ચિંતાનો વિષય બની ગયો છે તેને ક્યાંક સ્થિરતા, નક્કરતાવાળું વૈવિધ્ય મળે તો જ કંઈક અર્થ સરશે એવી જાણે કે વેદનામિશ્રિત વાત/અપેક્ષા કવિ મૂકે છે.

    • આમ જોઈશું તો કાવ્યમાં વિચારનો એક સરસ ક્રમ જળવાયો છે. આરંભે ફક્ત અક્ષરની ને એના ઉચ્ચારોની વાત; પછી લિપિની વાત જેના અનુસંધાને છાપકામની ને બોલીની ને પ્રાદેશિકતાની વાત; ત્યાર બાદ શબ્દના ધ્વનિની, સાચા સૂરની વાત; એની પછી કાવ્યમાંના આકાર–રવ/ચમત્કૃતિ–વિચાર/ભાવની વાત અને છેલ્લે સંક્ષેપમાં આ બધામાંના વારંવારના અને આડેધડ આવતા બદલાવોની વાત કરીને આજના સાહિત્યની દશા આપણી સમક્ષ મૂકી છે.
    • આ અક્ષરોની દુનિયામાં અક્ષરતાની જાણે કે કોઈ કિંમત નથી. અક્ષર જેવો અક્ષર સાવ લપટો પડી ગયો છે. એને ગમે તે લોકો ગમે તેમ વાપરી શકે છે !! ભાષાના નિયમોની ઐસી કી તૈસી ચાલે છે. અંગ્રેજીમાં તો સહેજ પણ ચસકી શકાતું નથી તો માતૃભાષામાં આવી અરાજકતા કેમ, એવો સવાલ પણ કોઈને થતો નથી !

    • આવા સંજોગોમાં કોઈ જણ, કોઈ માતાનો લાલ સાહિત્યનું જે શાશ્વત સ્વરૂપ છે, ભાષાની જે લીલા છે તેને સાચું રૂપ આપીને અવતારે તો કેવું સારું ? આપણે પણ શ્રી પંચમ પ્રેરિત સૂરે ટહુકો પાડીને ગગન ગજાવીએ –

    “ ‘અક્ષર’, અક્ષરદેહ ધરે તો સારુ !!” અસ્તુ.

    જુગલકીશોર.

    • Posted August 2, 2011 at 11:24 am | Permalink

      જુ.કાકા, ખૂબ મઝાનો, નવી દિશા તરફ લઈ જતો અને ઉંડાણભર્યો આસ્વાદ કરાવવા માટે આપને સાદર પ્રણામ.

      • himanshupatel555
        Posted August 3, 2011 at 4:29 am | Permalink

        જુગલભાઈ અપેક્ષા પ્રમાણે જ આવ્યું,આભાર.

    • Nirav
      Posted August 2, 2011 at 1:28 pm | Permalink

      Superbly explained.
      Hats off you & Thank you.

    • Posted August 2, 2011 at 9:19 pm | Permalink

      વાહ, જુ.કાકા … એમ લાગ્યું કે જાણે પંચમભાઈએ અક્ષર મૂક્યા અને તમે એને અક્ષરદેહ ધર્યો … એમ કહી તમે એમની રચના યથાર્થ કરી ..‘અક્ષર’, અક્ષરદેહ ધરે તો સારુ !!”

  14. Posted August 2, 2011 at 4:11 pm | Permalink

    vaah pancham ji

  15. Posted August 2, 2011 at 9:27 pm | Permalink

    પંચમભાઈ,
    વધુ એક વૈવિધ્યસભર રચના .. તમારી પાસેથી આમેય ચીલાચાલુની અપેક્ષા નથી હોતી.
    આ શબ્દો તો ઉડીને આંખે વળગ્યા
    * સાત સ્વરોની સરગમના આ ત્રણ સ્વરોની સાખે કોઈ એકે સાચો સૂર ભરે તો સારુ!
    * નક્કર રીતે કોક તો દોરો અમીબાનો આકાર?
    * મારા શબ્દો, મારી ભાષા, મારી લિપિ, એને પણ વૈવિધ્ય વરે તો સારુ!
    * ‘અક્ષર’, અક્ષરદેહ ધરે તો સારુ!
    ક્યા બાત – કહેવાની જરૂર છે ખરી ???🙂

  16. Posted August 4, 2011 at 11:23 pm | Permalink

    ભાષા સાહિત્યના ઊંડાણ અને વમળ ..શ્રી પંચમભાઈ અને આદરણીય
    જુગલકિશોરજીએ નવિનતાભરી રીતે દર્શન કરાવી દીધા. સાહિત્યવિદ્
    ભાષાની મહત્તા સમજે તેથી જ પંડિતાઈ વિના લખાતા લખાણ અને
    તેના પડઘાને સરસ રીતે નિર્દેષ કરી દીધો છે. હૈયાની ભાષા શબ્દોમાં
    ઉતરે અને જનજન ઉરે એ સરગમ થઈ રમે તે પણ એટલું જ
    જરૂરી છે. નવી કેડી પર નવલી ભાત.

    રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

  17. Posted August 6, 2011 at 10:25 pm | Permalink

    ભાઈ પંચમ: સરસ કવિધર્મ નિભાવ્યો છે અહીં; સ્થૂળ અને સુક્ષ્મ દૃષ્ટિએ ભાવકને સ્પર્શે છે આ કૃતિ. મને આમ ગોઠવાયેલા અક્ષર વધુ ગમ્યા…

    બધું બદલતું; (કે બદલાતું)
    વિચારનો વિસ્તાર
    એને પણ વૈવિધ્ય વરે તો સારુ!
    ‘અક્ષર’
    કોઈ મુક્ત કરે તો સારુ!

  18. Posted August 7, 2011 at 9:14 am | Permalink

    ખુબ સરસ વાત , અક્ષરદેહે જ હૃદયની ઊર્મિ વ્યક્ત થાય છે.

  19. Posted August 9, 2011 at 5:27 am | Permalink

    આપની બધી જ રચનાઓ અદભૂત હોય છે, હું હંમેશા તેને વાંચતો નથી ઉત્સવની જેમ માણું છું.

  20. bhavesh bhatt
    Posted August 9, 2011 at 2:37 pm | Permalink

    realy nice….

  21. sudhir patel
    Posted August 13, 2011 at 4:50 pm | Permalink

    Enjoyed very nice and unique poem! Wonderful expressions!
    Sudhir Patel.

  22. Posted August 16, 2011 at 12:17 am | Permalink

    આદરણીયશ્રી. પંચમભાઈ શુકલા સાહેબ

    આપે શું રચના બનાવી…!

    સાહેબ આફલાતુન, મજા પડી ગઈ…!

    કિશોર પટેલ

  23. Posted August 16, 2011 at 7:11 am | Permalink

    બાપ રે ! તમે યાર, આવું શી રીતે લખી શકો છો!!
    આ વાંચું છું તો મને જબરદસ્ત લઘુતાગ્રંથિ અનુભવાય છે કે મને ૂદ ગુજરાતી જ આવડતું નથી…

    • Posted August 16, 2011 at 10:56 am | Permalink

      વિવેકભાઈ, આ તમારી નમ્રતા છે. મિત્રભાવે પોરસાવતા પ્રતિભાવને સાદર સ્વીકારું છું.

  24. Kanubhai Suchak
    Posted February 8, 2012 at 12:44 pm | Permalink

    વ્યાપ્તિને સંકુલ વ્યંજનાના સંઘેડાઉતાર આકલનનું કૌશલ તમારાં કવનમાં મળતું રહે છે. દરેક વખત પ્રતિસાદ આપવાનું બનતું નથી. પંચમભાઈ, તમારી કાવ્યસાધના તમારા નામ મુજબ પંચમ સૂરના વૈવિધ્યપૂર્ણ મુકામે થતી રહે તેવી હૃદયપૂર્વક શુભેચ્છાઓ.
    કનુભાઇ સૂચક


One Trackback/Pingback

  1. […] ‘અક્ષર’, અક્ષરદેહ ધરે તો સારુ! Add a Comment[Author: admin Category: Uncategorized ] var addthis_product = 'wpp-261'; var addthis_config = {"data_track_clickback":true};♥ પંચમ શુક્લ ‘સ’ ને ‘હ’ ને ‘ઝ’ની વચ્ચે રોજ રિબાતા ધ્વનિસ્ફોટ કોઈ મુક્ત કરે તો સારુ, નાદ અનાદિ આખર અક્ષરદેહ ધરે તો સારુ! દલિત પ્રતાડન દલિત લિપિમાં; ગલિત ગુબારા ગલિત લિપિમાં; પલિત ચાંપણી પલિત લિપિમાં; ચલિત ચર્વણા ચલિત લિપિમાં; હૃસ્વ-દીર્ઘની ઝંઝા-ઊંઝા રૉબોટ લિપિમાં; બળખા જેવી ચીકટ છાપણી વચ્ચે રૂડી પ્રાદેશિક આ બોલીઓ, આ બાબત […] પંચમ શુક્લ (પ્રત્યાયન) […]

Post a Comment

Required fields are marked *
*
*

%d bloggers like this: