એ એજ રીતે હીંચી છે!

♥ પંચમ શુક્લ

આડી-અવળી ને ઊંચી-નીચી છે,
હાથમાં એ એજ રીતે હીંચી છે!

એમ અમથું બદામ ફૂટે કંઈ?
થોડી ટોચી છે, થોડી ટીચી છે!

જાગૃતિના ઓછાયા છટકો લ્યો,
શ્વાનની જેમ આંખ મીંચી છે!

કાન વાવરવા કોના ટહુકા પર?
થોડું ‘ઘૂ’ ‘ઘૂ’ છે, થોડું ‘ચીં’ ‘ચીં’ છે!

કયાંક લથડી પડાય, ટપકી પણ,
હા, ‘ગઝલ’ હદ વગરની ઢીંચી છે!

૧૧/૭/૨૦૧૦

છંદોલય: ગાલગા ગાલગા લગાગાગા

31 Comments

  1. Posted June 2, 2011 at 2:14 pm | Permalink

    શી મજાની ફૂલીફલી છે, જો!
    મા ગુર્જરીને પંચમે સીંચી છે.

  2. Posted June 2, 2011 at 2:15 pm | Permalink

    ખૂબ મજા આવી. છેલ્લા બે શેર વિષે તો શું કહેવું ! મને આટલે દૂર પણ નશો ચડી ગયો છે !અહીં પ્રયોજાયેલી બહર પણ સારી કામે આવી છે તેમ લાગ્યું મને તો !

  3. Ankur Desai
    Posted June 2, 2011 at 2:36 pm | Permalink

    કયાંક લથડી પડાય, ટપકી પણ,
    હા, ‘ગઝલ’ હદ વગરની ઢીંચી છે!

    Sundar Abhivyakti. Maja Padi

  4. Posted June 2, 2011 at 3:28 pm | Permalink

    “કાન વાવરવા કોના ટહુકા પર?
    થોડું ‘ઘૂ’ ‘ઘૂ’ છે, થોડું ‘ચીં’ ‘ચીં’ છે!”

    વાહ! ‘કાન વાવરવા’- મજાનો શબ્દપ્રયોગ!કબૂતર અને ચકલીના અવાજોમાંથી કાનમાં કોને પ્રવેશવા દેવા અર્થાત્ કાન ક્યાં વાપરવા તેની મીઠી મૂંઝવણ!

    હું પણ ‘ટહુકા’ શબ્દ અંગે થોડીક મૂંઝવણ અનુભવું છું.’ટહુકા’ના વિકલ્પે કોઈ શબ્દ હોય તો!

    છેલ્લે કૃતિના સમાપન કે પરાકાષ્ઠામાંની સુંદરતમ પંક્તિઓ ભાવુકને પણ ગઝલના નશામાં ચકચૂર બનાવી દે છે:

    “કયાંક લથડી પડાય, ટપકી પણ,
    હા, ‘ગઝલ’ હદ વગરની ઢીંચી છે!”

    પંચમભાઈ, અભિનંદન.

    • Posted June 2, 2011 at 3:59 pm | Permalink

      પ્રિય વલીભાઈ

      ‘ટહુકા’ અહીં વ્યંજનારૂપે અભિપ્રેત છે. શાળામાં ભણાવાય એવી રીતે કહીએ તો કવિને ટહુકો સાંભળવો છે પણ આસપાસ- કાં તો ઠસ્સાદાર કબૂતરોના ઘૂઘવાટા છે કાં અતિરેકભર્યું ચટરપટર શું ચીં ચીં છે. અવાજ અને રવની હકીકત તો હકીકત જ છે પણ ઈપ્સાની નજીકનો રવ કયો, ક્યાં શોધવો, કેમ પામવો- શ્રવણેન્દ્રિય(નો/ સાથેનો ) સંઘર્ષ ?

      કવિતા આમે હાથ અવળો કરી કાન પકડવાની વસ્તુ જ છે ને! આશા છે કે આ ટિપ્પણથી આપને કદાચ કશો સંતોષ થશે.

      આ શેરનો તમને અભિપ્રેત અર્થ અને ટહુકા ને બદલે વાપરી શકાય એવો શબ્દ જણાવશો તો ગમશે.

      આભાર,
      પંચમ

  5. Posted June 2, 2011 at 4:04 pm | Permalink

    Via FaceBook:

    Panchambhai, another one of your best creation…have to ‘Pratyayan’ par ghani vaar jau chu…vachi ne thoudu sahitya/poems/gazals nu ras paan kari lau chu…on a side note, today some of oor first year engineering students are presenting their design posters..it is sponsored by IEEE…”

  6. Posted June 2, 2011 at 4:07 pm | Permalink

    કાન વાવરવા કોના ટહુકા પર?
    થોડું ‘ઘૂ’ ‘ઘૂ’ છે, થોડું ‘ચીં’ ‘ચીં’ છે!સરસ ગઝલ! તમારી ગઝલ ઘણું ચિંતન માંગી લે છે ..
    સપના

  7. pragnaju
    Posted June 2, 2011 at 5:52 pm | Permalink

    કાન વાવરવા કોના ટહુકા પર?
    થોડું ‘ઘૂ’ ‘ઘૂ’ છે, થોડું ‘ચીં’ ‘ચીં’ છે!

    ખૂબ સુંદર
    યાદ આવે

    કવિ શ્રી નાથાલાલ દવે ની રચના

    કબૂતરો નું ઘૂ..ઘૂ..ઘૂ..,
    ઉંદર-ચકલા ચૂ…ચૂ…ચૂ…,
    છછૂંદરોનું છૂ…છૂ…છૂ…,
    ભમરા ગૂંજે ગૂ…ગૂ…ગૂ…,
    આ કૂંજનમાં શી કક્કાવારી ?
    હું કુદરત ને પૂછું છું,
    ઘુવડ સમો ઘૂઘવાટ કરતો ,
    માનવ ગરજે હું…હું…હું…!
    આ “હું” એટલે “હું” જ…માનવ નો આ “હું” જો ઓગળી જાય તો જગત નાં મોટાભાગ નાં પ્રશ્નો નું નિરાકરણ થઈ જાય !!
    …………………
    કયાંક લથડી પડાય, ટપકી પણ,
    હા, ‘ગઝલ’ હદ વગરની ઢીંચી છે!
    વાહ
    વેણીભાઈ યાદ આવે
    આપણામાંથી કોક તો જાગે– કોક તો જાગે !
    કોક તો જાગે આપણામાંથી
    હાઅ જમાને ઢેઢફજેતી ઢીંચતાં ઢીંચી

  8. Posted June 2, 2011 at 6:07 pm | Permalink

    પંચમભાઈ,

    આપ કહો છો તેમ ‘ઘૂ’ ‘ઘૂ’અને ‘ચીં’ ‘ચીં’ પેલા અપેક્ષિત ટહુકા (કોયલ કે મોરનો હોઈ શકે!) સામે બાધક કે અવરોધક હોવાના અર્થમાં હોઈ ‘ટહુકો’ યથાયોગ્ય જ છે.

    પક્ષીઓ કે અન્ય જીવોના અવાજોનું મનભાવન દૃષ્ટિકોણે ત્રણ વિભાગે વર્ગીકરણ થઈ શકે; મધુર, મધ્યમ અને કર્કશ. નમૂના દાખલ ‘કોયલ-મોર’ ના ટહુકા મધુર, ‘કાગ-દેડકા’ ના અવાજો કર્કશ અને અન્યોના મધ્યમ.

    હવે, ફરીથી શેર જોઈ લઈએ :

    “કાન વાવરવા કોના ટહુકા પર?
    થોડું ‘ઘૂ’ ‘ઘૂ’ છે, થોડું ‘ચીં’ ‘ચીં’ છે!”

    આમ જો ‘ટહુકા’ વ્યંજનારૂપે અભિપ્રેત ન હોય અને કાનોએ પેલા ‘ઘૂ’ ‘ઘૂ’અને ‘ચીં’ ‘ચીં’પૈકી કોઈ એકના અવાજને સાંભળવાનો કે પસંદ કરવાનો હોય તો ‘ટહુકા’ શબ્દને બદલે કોઈ એવો શબ્દ પસંદ કરી શકાય કે જે મોર-કોયલ પૂરતો સીમિત ન રહેતાં વ્યાપક અર્થમાં સઘળાં કબૂતર-ચકલી જેવાં વન્ય કે ઘરાઉ-ઘરેલુ (Domestic)પક્ષીઓને લાગુ પડે.

    ‘ટહુકા’ શબ્દ પૂરતો જ વૈકલ્પિક શબ્દ વિચારીએ તો શેરમાં ધરમૂળમાંથી કોઈ ફેરફાર ન કરવો પડે. મારા મતે શબ્દ (અવાજ) એક શબ્દ છે જેને કાવ્યમય લઢણમાં ‘શબદ’ તરીકે પ્રયોજી શકાય.

    તમામ પક્ષીઓના અવાજને લાગુ પડતો શબ્દ ‘કલરવ’ પણ છે. ‘ટહુકા’માં ચાર માત્રા અને ‘કલરવ’માં પણ ચાર માત્રા હોઈ લયમાં કોઈ બાધા નહિ નડે; અને આમ મારા મતે ‘કલરવ’ પણ એક શબ્દ છે.

    આ તો આપે “આ શેરનો તમને અભિપ્રેત અર્થ અને ટહુકા ને બદલે વાપરી શકાય એવો શબ્દ જણાવશો તો ગમશે.” લખ્યું એટલે થોડીક Brain Exercise કરી. બાકી, કવિની કવિતાનો એક એક શબ્દ તેના માનસરૂપી ગર્ભાશયમાં જન્મ કે આકાર લેતો હોય છે. ગર્ભાધાનની પ્રક્રિયા સાવ એકાંતમાં થતી હોય છે અને અન્ય કોઈ પણ ત્રાહિતની હાજરી ખટાતી નથી હોતી. સંતતિનિયમન માટે ગર્ભાશયમાં આંકડી આ સિધ્ધાંત ઉપર જ મુકાય છે. મૂળ વાતે આવું તો તમારો ‘ટહુકા’ શબ્દ તો જન્મ ધારણ કરી ચૂક્યો હોઈ તેને બદલવાનો કોઈ પ્રશ્ન ઉદભવતો જ નથી, જો અને માત્ર જો તમારા માટે ‘ટહુકા’ અહીં વ્યંજનારૂપે અભિપ્રેત હોય તો.

  9. DHRUTIMODI
    Posted June 2, 2011 at 7:22 pm | Permalink

    સુંદર ગઝલ.

    ક્યાંક લથડી પડાય ટપકી પણ,
    હા, ‘ગઝલ’ હદ વગરની ઢીંચી છે.
    નશો ચઢાવી દે એવી પંકતિ છે.

  10. અશોક જાની 'આનંદ'
    Posted June 2, 2011 at 8:36 pm | Permalink

    સાવ નવી વિભાવનાઓની ગઝલ,
    આ વિશેષ ગમ્યું.
    કાન વાવરવા કોના ટહુકા પર?
    થોડું ‘ઘૂ’ ‘ઘૂ’ છે, થોડું ‘ચીં’ ‘ચીં’ છે!

    કયાંક લથડી પડાય, ટપકી પણ,
    હા, ‘ગઝલ’ હદ વગરની ઢીંચી છે!
    શ્રી વલીભાઈ સાથેની તમારી વાતચીત વાંચી ને એક સુચન કરવાનું મન થાય છે,
    ‘ટહુકો’ સામાન્યપણે મોર કે કોયલ માટે વપરાય છે પણ ‘કલરવ’ શબ્દનો ઉપયોગ દરેક પંખીના અવાજ માટે વાપરી શકાય છે.

    • Posted June 3, 2011 at 12:33 am | Permalink

      આભાર અશોકભાઈ.

      જો કે અહીં ‘ટહુકા’ કોઈ વિશિષ્ટ, આત્મીય અને મિષ્ટ ધ્વનિના અભાવને તીવ્ર કરવા પ્રયોજયો છે. ધ્વનિઓની સર્વગ્રાહિતા કે પક્ષીઓની સમવાયિતાનો ઉમદા આદર્શ અભિપ્રેત નથી.

  11. Posted June 2, 2011 at 11:29 pm | Permalink

    એક એક શેર સાચે જ ઝૂમાવે છે અને કઈંક મનગમતું મેળવવાની અપેક્ષામાં ડૂબતા રહી,
    આપે આ શેરમાં
    કાન વાવરવા કોના ટહુકા પર?
    થોડું ‘ઘૂ’ ‘ઘૂ’ છે, થોડું ‘ચીં’ ‘ચીં’ છે!

    કયાંક લથડી પડાય, ટપકી પણ,
    હા, ‘ગઝલ’ હદ વગરની ઢીંચી છે!
    ગઝલની મહેફિલમાં લાવી દીધા.મજા આવી આપને માણવાની.

    રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

  12. devikadhruva
    Posted June 3, 2011 at 1:25 am | Permalink

    vaah,vaah…kya khub kahi…

  13. Posted June 3, 2011 at 1:46 am | Permalink

    સુરદા,

    સરસ જામ્યું છે!
    જામ્યું લઈને હાલ્યા આવો,
    ખૂબ જામ્યું છે!

    ગઝલની સુરાઈઓ છલકે છે!
    મહેફિલ સુરાશૂર ઝંખે છે!
    સુરદા, તમે સીધા વહ્યા આવો ને !

    વલદા

    નોંધ:-
    ભાણાભાઈ (પંચમભાઈ)એ તો સુરાની પરબ માંડી છે. અમને ખપે નહિ, એટલે તમને યાદ કર્યા છે. તમને ન ખપે ત્યાં અમે બદલી ભરી આપીશું!

  14. aniruddhsinh gohil
    Posted June 3, 2011 at 2:06 am | Permalink

    ekadam tasotas shabdo ane bhavo. sundar gazal…

  15. Posted June 3, 2011 at 3:20 am | Permalink

    વાહ ! પંચમભાઈ સુંદર ગઝલ આપી. સર્વાંગ સુંદર ગઝલ વાંચી આનંદ થયો.
    ખૂબ ખૂબ અભિનંદન !

  16. Posted June 3, 2011 at 4:05 am | Permalink

    કયાંક લથડી પડાય, ટપકી પણ,
    હા, ‘ગઝલ’ હદ વગરની ઢીંચી છે!

    વાહ મજા પડી.
    સવાર સુધરી ગઈ!

  17. Posted June 3, 2011 at 5:02 am | Permalink

    પંચમભાઈ,

    એક નવીન કાફીયાનો સુપેરે પ્રયોગ કરી સરસ,સહજ અને સરળ ગઝલ બની છે.બધા મિત્રોની કોમેન્ટ્સ વાંચ્યા બાદ લાગે છે કે મારે જે કહેવું છે તે બધું જ કહેવાઈ ગયું છે. ખુબ ખુબ અભિનંદન.

  18. Posted June 3, 2011 at 6:10 am | Permalink

    પંચમભાઈ,
    મજાની ગઝલ … એમાંય છેલ્લા ત્રણેય શેર ઉત્તરોત્તર હટકે છે .. ગઝલને મળેલ પંચમ-ટચ દેખાઈ આવે છે.

  19. kishore modi
    Posted June 3, 2011 at 4:48 pm | Permalink

    સરળ બાનીમાં નવી અભિવ્યક્તિવાળી ગઝલ.ખૂબ ગમી.
    પંચમભાઇ, મારા હિસાબે ‘અમથું બદામ’ને બદલે ‘અમથી બદામ’ હોવી જોઇએ. જોઇ જશો.

    • Posted June 3, 2011 at 9:23 pm | Permalink

      કિશોરભાઈ, તમે કહ્યું એમ બદામ માટે ‘અમથી બદામ’ એમ જ જોઈએ. અહીં અમથું એ ‘એમ અમથું ફૂટે’ ના તળપદા સંદર્ભમાં છે. મઠારવાના રાઉન્ડમાં ફરી વાર જોઈ લઈશ.

  20. Posted June 4, 2011 at 8:07 am | Permalink

    very nice…..

  21. readsetu
    Posted June 5, 2011 at 5:46 am | Permalink

    ગઝલ ગમી જ ગમી

    અને એક વાત, આટલું સરસ લખો છો એટલે જ..

    ’પ્રયોગશીલ’ જરૂર થજો પણ ‘પ્રયોગખોર’ની દિશા ન પકડાઇ જાય એનું સતત ધ્યાન રાખજો…

    Lata J. HIrani

    —–

    આપના અમૂલ્ય સૂચન બદલ આભાર લતાબેન.
    આપણને ખબર જ છે ને કે લોકો એમની સમજણ મુજબ ‘પ્રયોગશીલ’ કે ‘પ્રયોગખોર’ના ટીકડાં ચોંટાડતાં હોય છે. સર્જકનું કામ છે કે આવા ટીકડાં ઉખાડીને ફેંકતા જવાનું અને પોતાને જે સૂઝે એ મુજબ આગળ વધવાનું.
    (પંચમ)

  22. Posted June 6, 2011 at 12:00 pm | Permalink

    હા, ‘ગઝલ’ હદ વગરની ઢીંચી છે!

    Liked the imagination

  23. Posted June 6, 2011 at 6:29 pm | Permalink

    પંચમભાઈ,

    લાંબા સમયે આપના ગઝલ ગાર્ડનની મુલાકાત લીધી. કોડીની કિમ્મતે ભુલાતા જતા આપણા શાનદાર શબ્દોને આપ આપના સંગીન શેરોમાં ગુલાબની જેમ ખીલવી ગુજરાતી ગઝલ અને બ્લોગ જગતને રંગીન બનાવી રહ્યા છો એનો આનંદ અનુભવાય છે.

    પંચમે કોડીમાં ખીલવ્યા ગુલ
    કેડી કેવી સલૂણી સીંચી છે

    અભિનંદન
    આભાર

  24. bhavesh bhatt
    Posted June 7, 2011 at 6:25 pm | Permalink

    murassa gazal….

    chichi jevo kafiyo lai aavya…ba-kamaal…

    bahut achche….

  25. Posted June 13, 2011 at 5:48 am | Permalink

    સુંદર રચના…

    જાગૃતિના ઓછાયા છટકો લ્યો
    – કવિ ! અહીં છંદમાં કેમ થાપ ખાઈ ગયા?

    • Posted June 13, 2011 at 7:46 am | Permalink

      આભાર વિવેકભાઈ. ફરી જોઈ લઈશ.
      એક સાથે ઉતરતા શેર/લય પ્રવાહમાં મિસરો નભી જતો હોય એમ જણાવાથી કશો ફેરફાર કર્યો ન હતો. કદાચ ‘ઓછાયા’ – લગાલમાં વહી જતો હશે. પઠન પણ અનુકૂળતાએ મૂકીશ જેથી અન્ય કોઈ ત્રૂટિનો પણ ખ્યાલ આવે.

  26. Sudhir Patel
    Posted June 15, 2011 at 11:38 pm | Permalink

    Enyoyed your very nice Ghazal!
    Sudhir Patel.


One Trackback/Pingback

  1. […] – પંચમ શુક્લ (પ્રત્યાયન) […]

Post a Comment

Required fields are marked *
*
*

%d bloggers like this: