દિપ્તવેધ

♥ પંચમ શુક્લ

પણછ ખેંચી કાન લગ; તીર અવળું મૂક્યું,
દૃષ્ટિ ખૂંપી ક્ષિતિજ; વેધ અદૃષ્યનો.

એ પછીથી સતત આંખ રાતી રહી,
શ્વાસ લેતા રહ્યા માપસરની હવા.

૧૪-૬-૨૦૧૦

19 Comments

  1. Posted October 1, 2010 at 2:51 am | Permalink

    કાન લગ પણછ ખેંચી,તીર અવળું મૂકવાની વાતનો કટાક્ષ સ્પર્શી ગયો જનાબ!
    બહોતખૂબ…

  2. Posted October 1, 2010 at 11:12 am | Permalink

    સમજવામાં જરા મહેનત લેવી પડે પણ પછી તો વાહ જ સરી પડે !

  3. Posted October 1, 2010 at 11:27 am | Permalink

    બહુ સરસ વિચાર અને રણકાર છે કાવ્યનો!

  4. Kirtikant Purohit
    Posted October 1, 2010 at 7:58 pm | Permalink

    એક વેધક વેધ અને તેની સાધના.. વાહ પંચમભાઈ, એક સુંદર કલ્પન સપ્તરંગી.વાહ…

  5. sudhir patel
    Posted October 2, 2010 at 8:00 pm | Permalink

    Enjoyed your Four poetic lines with great expression!
    Sudhir Patel.

  6. Posted October 3, 2010 at 4:45 am | Permalink

    બે ચાર વાર વાંચ્યું પછી સમજાયું.

  7. readsetu
    Posted October 3, 2010 at 7:59 pm | Permalink

    excellent Panchambhai…

  8. Posted October 4, 2010 at 6:20 am | Permalink

    આ વખતે આપના વિચાર-વિસ્તારની તાતી જરૂર લાગે છે મને… સમજાવશો?

    પહેલા મિસરામાં છંદ પણ ખોરવાતો લાગે છે…

    • Posted October 4, 2010 at 1:43 pm | Permalink

      વિવેકભાઈ, આસ્વાદના તો તમે નિષ્ણાત છો. આ બાબતે તમને જ આમંત્રણ આપું તો કેવું ? મેં તો મનમાં આવ્યું તેમ સીધે સીધું ઉતાર્યું છે.
      છંદ બાબતે આપની વાત સાચી છે. ગાલગાને બદલે લગાગાલ થી શરૂઆત થઈ છે. ગાલગા ને બદલે ગાગાલ વજન લઈએ તો પણ માત્રા મુજબ એક માત્રા વધુ છે. ઝૂલણાના લયમાં પઠન કરવાથી મને વહુ વાંધાજનક લાગ્યું નહોતું પણ એ વિશે ફરી વિચારી જોઈશ.

    • ’પ્રમથ’
      Posted October 12, 2010 at 5:24 am | Permalink

      પંચમભાઈ,

      જો આખી રચના હું બરાબર સમજ્યો હો‍ઉં તો આ રચનાનો ભાવ કંઇક ’એક રજકણ સૂરજ થવાને શમણે’ પ્રકારનો છે ને?

      મને ત્રીજી પંક્તિનું પ્રયોજન સમજાતું નથી.

      -’પ્રમથ’

  9. Posted October 4, 2010 at 7:52 pm | Permalink

    વિંધાયેલા નયનને સાંધવાથી દૃષ્ટિ થોડી જ દુરસ્ત થાય છે?( વ્યાવસાયિક અનુભવે કહી શકાય). ભાઈ પંચમ તમે તો કર્ણ લગ પણછ ખેંચી, બખૂબ નિશાન તાકો છો. મને તો માપસરની હવા પણ ગમી… રાતી આંખને નજર ના લાગે!

  10. Posted October 5, 2010 at 11:32 am | Permalink

    સરસ પ્રયોજન. મારા માનવા મુજબ કદાચ દરેક વ્યક્તિ આ અનુભવમાંથી પસાર થતું જ હશે

    Its not necessary that limitless efforts are always fruitful. Right intentions are the supplimentary catalyst for the right outcomes. But at the same time, the process of travelling out of the confort zone is a mendatory requirement in order to accomplish progress.

    Tejas

  11. Posted October 23, 2010 at 8:46 pm | Permalink

    ખૂબ સરસ મુક્તક
    વેધ અદૃષ્યનો થાય ત્યારે ફિકર રહે…
    ઘણા પ્રકારના વેધ દોષ જણાવવામાં આવ્યા છે. જેમાંથી કેટલાક દોષ પ્રત્યક્ષ હોય છે. જોવા મળતા વેધોની ઓળખ સરળતાથી થઇ જાય છે. પરંતુ ન દેખાતા વેધોને કારણે લોકોને વધારે ચિંતા અને મુશ્કેલીઓ રહે છે.વેધ એ એક મહત્ત્વપૂર્ણ દોષ છે, જેની યોગ્ય અને શાસ્ત્રીય જાણકારી પણ મહત્ત્વની છે.
    પણ ઉશનસ તો આવા વેધથી પાવન થાય છે
    સાત સાત સૂરોનું ગૂંથેલું મોરપીંછ
    જેવું જરાક નમી ઝૂક્યું
    પ્રેમને જરાક પાન આખુંય સામ ગાન
    વેધ વેધ વેદ જેમ ફૂંક્યું
    વેગળી કરે છે તોયે વાગે છે મોરલી
    એકલીય માધવની રાગી ! ….

  12. Ramesh Patel
    Posted October 31, 2010 at 3:13 am | Permalink

    શ્રી પંચમભાઈ
    આપે તીર આત્મ મંથન તરફ તાકી, એ અદૃષ્ય મહા ક્ષિતિજ માટે ધ્યાનસ્થ થયા. એ ભાવમાં
    નયન ભીંજાઈ રક્ત વર્ણના થયા અને શાતા વળતાં ધબકાર શ્વાસ શાન્ત થઈ વહેવા લાગ્યા.
    આવું મને મારા વિચાર પણે અનુભવાયું.
    આવા વિચાર સ્પંદનો વાંચવા અને વિચારવાની એક મજા છે..આપતા રહેજો.

    રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

  13. readsetu
    Posted November 1, 2010 at 6:00 am | Permalink

    બધાંની કોમેંટ્સ વાંચી, ફરી લખવાનું મન થયું.

    આમ તો આ સ્પષ્ટપણે ‘જાતને તાકતું અને અહમને ઓગાળતું’ મુક્તક લાગે

    છે પણ કવિતાની આ જ ખૂબી છે. વાંચનાર પોતે કયા વિશ્વમાં વિહરે છે,

    આંખ સામે એ જ આકાશ ખુલશે…

    પણ મારી સમજણના અર્થ મુજબ આ શબ્દોમાં કંડારાયેલું અજબ શરસંધાન

    છે..

    Lata Hirani

  14. Bharat Trivedi
    Posted November 1, 2010 at 2:38 pm | Permalink

    દિપ્તવેધ

    પણછ ખેંચી કાન લગ; તીર અવળું મૂક્યું,
    દૃષ્ટિ ખૂંપી ક્ષિતિજ; વેધ અદૃષ્યનો.

    એ પછીથી સતત આંખ રાતી રહી,
    શ્વાસ લેતા રહ્યા માપસરની હવા.

    મુક્તક વાંચતાં જ મને ચિનુ મોદીએ કહેલી એક વાત યાદ આવી ગઈ. પંચમનો પરિચય આપતાં ચિનુભાઈએ મને કહ્ય્ં’તુ રાજેદ્દ્રનો ભત્રીજો છે ને લખે છે પણ રાજેદ્ર જેવું. આ કહેવાનું કારણ એટલું જ કે ચિનુભાઈએ કશું ના ક્યું હોત તો પણ આ મુક્તકે કવિનું રાજેદ્ર સાથેનું અનુસંધાન મારા ધ્યાન બહાર ના રહ્યું હોત!

    આ મુક્તકમાં પ્રશ્ન આવે છે તેના અર્થ ઘટનનો એટલે અહીં કવિએ ઉઘાડી રાખેલી બારીમાંથી જ પ્રવેશ કરવો રહ્યો. ‘દિપ્તવેધ’ એટલે શું? સંસ્કુતમાં શબ્દ છે ‘દીપ્ત’ એટલે કે પ્રકાશિત કે પછી ઉત્તેજિત. ઉત્તેજિત જે અર્થ તરફ દોરી જાય છે તેની તરત જ બાદબાકી કરી નાખી. હવે શબ્દ રહ્યો પ્રકાશિત. એ શબ્દ લઈ ગયો ધ્યાનાવસ્થા તરફ છતાં મનમાં ગડમથલ ચાલુ રહી. ત્યાં જ દીપ્તનો એક બીજો અર્થ ધ્યાનમાં આવ્યો કે દીપ્તતા એટલે કે આપણું હોવા પણું ! બસ સ્વીકારી લીધું કે વાત અહીં છે ધ્યાનાવસ્થાની!

    આ અર્થઘટન મારા પૂરતું ચાલી જાય-કદાચ. પણ સર્જકને શો અર્થ અભિપ્રેત છે? માનવામાં ના આવે કદાચ પણ આચાર્યો કહી ગયા છે કે કવિતાને પોતાનું આગવું reasoning હોય છે જે ક્યારેક ખુદ સર્જકનેય અતિક્રમી જતું હોય છે!

    ભરત ત્રિવેદી


Post a Comment

Required fields are marked *
*
*

%d bloggers like this: