જેને કહો છો સંત તમે

♥ પંચમ શુક્લ

ઉપર ઉપરથી આખા જગને ડોલતું કરે,
ભીતર હરેક દિલને કુકર પાલતું
કરે.

ઠાલું કહે કે એની કૃપાથી જિવાય છે,
એનું જિવાડ્યું  એ જ હતું-ના-હતું કરે?

એના જ ‘હું’ ને એને બધે વેચવો હશે,
નહીંતર એ આદમી ના મુખને બોલતું કરે.

એ નમ્રતાના દંભના પર્યાય શો સતત,
જાહેરમાં બધું જ જરૂર પૂરતું કરે.

જેને કહો છો સંત તમે એની ગૌમુખી,
ચાર્વાક ચકરી ખાય એવી હરકતું કરે.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૦

કુકરઃ શ્વાન, કૂતરું

ચાર્વાક: ઈશ્વર, પુનર્જન્મ વગેરેમાં ન માનનારો ભારતવર્ષનો એક પ્રાચીન આચાર્ય.

છંદોવિધાન: ગા ગાલગાલ ગાલલગા ગાલગાલ ગા

(પ્રકાશિતઃ ઑપિનિયન, માર્ચ ૨૦૧૦, તંત્રીઃ શ્રી વિપુલ કલ્યાણી, લંડન)

37 Comments

  1. Posted September 1, 2010 at 4:11 pm | Permalink

    નોંધ: આ ગઝલમાં સભાનપણે કાફિયાદોષ વહોરીને (મત્લાથી સ્થાપિત થતા ‘લ-તું’ નું ‘અ-તું’ કરીને) સ્વાયત્ત તેમજ સુસંગત શબ્દચયન વડે કવિતાને કેન્દ્રમાં રાખવાનો યત્ન કર્યો છે. હા, ભાવકોને, મૂળભાવ જાળવી કાફિયાદોષ નિવારી શકાય એવા મત્લાના કાફિયા સૂચવવાનું ઈજન છે.

  2. Posted September 1, 2010 at 6:39 pm | Permalink

    saras gazal che..

  3. Posted September 1, 2010 at 7:19 pm | Permalink

    એના જ ‘હું’ ને એને બધે વેચવો હશે,
    નહીંતર એ આદમી ના મુખને બોલતું કરે.
    રમણ મહર્ષિની યાદ અપાવી દીધી … જે લોકોને કહેતા કે હું કોણ એને શોધો એટલે આપોઆપ બધું સમજાઈ જશે. પોતે કદી કોઈ ભાષણ કરતા નહીં, ચેલા મૂંડતા નહીં, ઈશ્વર હોવાનો દાવો કરતા નહીં કે કોઈ ચમત્કાર કરતા નહીં અને છતાં પશ્ચિમના ભલભલા વિચારકોને વિચારતા કરી મૂક્યા. કાશ પોતાને સંત કહેવડાવતા લોકો એમનામાંથી કાંઈક પામે …

  4. Kirtikant Purohit
    Posted September 1, 2010 at 8:47 pm | Permalink

    પ્રિય પંચમભાઈ,

    કાવ્યતત્વના નિખાર સાથે ગઝલ સરસ છે પણ નમ્રતાથી કહું તો મત્લાની કર્કશતા કઠે છે. કદાચ તમને પણ કઠી છે.
    ઉપર ઉપરથી આખા જગને ડોલતું કરે,
    ભીતર તો એક શ્વાન જાણે પોષતું કરે.

    કૈંક એવું ત્વરિત સુઝે છે પરંતુ ખરા નિર્ણાયક તમે જ.

    ત્રીજી લીટી ‘એના જ ‘હું’ ને એને બધે વેચવો હશે’,

    ને આમ કરી હોયતો?
    એનો જ ‘હું’ એને તો બધે વેચવો હશે.
    તમે કદાચ ‘તો’નો ઉપયોગ ટાળવા માગતા પણ હોવ એવું બને. મારું તો ફક્ત સુચન જ છે એને વિધાયક ફોર્મમાં લેશો.અન્યથા ગઝલ બહુ જ સરસ બની છે.
    ખુશ રહો.
    -કીર્તિકાન્ત પુરોહિત.

    • Posted September 1, 2010 at 9:50 pm | Permalink

      આપના પ્રામાણિક અભિપ્રાય બદલ દિલથી આભાર. મઠારતી વખતે આપના સૂચનને જરૂર ધ્યાનમાં રાખીશ.

      • ’પ્રમથ’
        Posted September 2, 2010 at 6:27 pm | Permalink

        આ જ તો બ્લૉગ માધ્યમ પર સાહિત્ય સર્જનની મજા છે!
        કેટલી સરળતાથી કીર્તિકાન્તભાઈએ સૂચન આપ્યું, પંચમભાઈએ પ્રતિભાવ આપ્યો અને જ્યારે કંઈ બદલાશે ત્યારે આપણે બધાં પાછું માણી શકીશું!
        આવું મુદ્રિત માધ્યમમાં ન થઈ શકે.

  5. Posted September 1, 2010 at 11:31 pm | Permalink

    બહુ સરસ ગઝલ થઇ છે! ક્યા બાત!

  6. Posted September 2, 2010 at 12:11 am | Permalink

    સરસ મજાની ચોટદાર ગઝલ છે.હાલના યુગમાં દંભી સંતોએ સાચા સંતો માટે શંકા ઊભી કરીને સંત શબ્દ માટેનો આદર ઘટાડ્યો છે.

  7. Posted September 2, 2010 at 1:01 am | Permalink

    જેને કહો છો સંત તમે એની ગૌમુખી,
    ચાર્વાક ચકરી ખાય એવી હરકતું કરે.
    એના જ ‘હું’ ને એને બધે વેચવો હશે,
    નહીંતર એ આદમી ના મુખને બોલતું કરે.

    Rajendra Trivedi,M.D.
    http://www.bpaindia.org

  8. Posted September 2, 2010 at 2:28 am | Permalink

    Saaheb;
    tamaari website list maa; aaa pan muko.
    Dhanyavaaad
    Chandrakant

  9. deep
    Posted September 2, 2010 at 4:37 am | Permalink

    એના જ ‘હું’ ને એને બધે વેચવો હશે,
    નહીંતર એ આદમી ના મુખને બોલતું કરે.

    khub saras pancham bhai…

  10. Posted September 2, 2010 at 8:35 am | Permalink

    એ નમ્રતાના દંભના પર્યાય શો સતત,
    જાહેરમાં બધું જ જરૂર પૂરતું કરે.
    Khub Sunder Dambhi Bakasurne Krushne pan chhodya nahota !

  11. Posted September 2, 2010 at 11:39 am | Permalink

    બહુ સરસ.દેશમાં લાખો કરોડો બાળકો ને સ્કુલમાં જવાના બદલે મજુરી કરવા જવું પડે છે ત્યારે અહી ન્યુ જર્સી માં જેમ્સબર્ગ માં ૧૦૦ મિલિયોન ડોલર ના ખર્ચે એક નવી દુકાન(મંદિર) બનાવી ને ભગવાન ને અંદર કેદ કરશે સંતો!!!સંતો હવે પાગલ થતા જાય છે.એમના “હું”ને સંતોષવા અબજો રૂપિયા પથ્થરો માં નાખશે.નાના બાળકો અને માનવ જાત માં એમને ભગવાન દેખાતો જ નથી.સુંદર ગઝલ.

  12. Posted September 2, 2010 at 12:31 pm | Permalink

    જન્માષ્ટમીએ આથી વિશેષ આક્રોશ વ્યક્ત ના થઈ શકે. આ જ સન્દર્ભે રીડગુજરાતીઓ એક લેખ: http://www.readgujarati.com/2010/09/02/uddhav-geeta/

  13. Posted September 2, 2010 at 12:51 pm | Permalink

    ધારદાર રચના.

  14. Posted September 3, 2010 at 4:19 am | Permalink

    શ્રી પંચમભાઈ ,

    એના જ ‘હું’ ને એને બધે વેચવો હશે,
    નહીંતર એ આદમી ના મુખને બોલતું કરે.
    આજના સાધુ સંતો ના તાદ્રશ્ય સ્વરૂપને દર્શાવ્યું છે.
    ખુબ સરસ અને ખુબ સુંદર.

    સતા લક્ષ્મી અને કામિની જોઈ જેના નયન ચકળ વકળ ડોલે,
    એવા ફાગડાઓ પાછા વ્યાસ પીઠ પરથી ધર્મ પર બોલે.

  15. Posted September 3, 2010 at 4:58 am | Permalink

    જનમાનસ અને કહેવાતા/બની બેઠેલ ઉદ્ધારકો બન્નેને એકસાથે ઊભા રાખીને કાનમાં તમરા બોલી જાય એવો “ગઝલતમાચો” કવિ જ ચોંટાડી શકે…અને પડ્યો ય ખરો….
    સુંદર ગઝલ તો ખરી જ સાથે-સાથે સજ્જ્ડ અને સશક્ત કવિકર્મ પણ ખરૂં.
    જય હો…

  16. Posted September 3, 2010 at 6:26 am | Permalink

    nice one:)
    very deep thinking🙂

  17. Posted September 3, 2010 at 11:50 pm | Permalink

    પંચમ-પંચ માણ્યો.

  18. jjugalkishor
    Posted September 4, 2010 at 2:46 am | Permalink

    ગાગા લગા લગા લગા લગા લગા લગાને બહુ સરસ રીતે પ્રયોજ્યો છે.

    ક્યાંક ક્યાંક ગાને લ કરવો પડે છે તેને બાદ કરતાં તમે જ કહ્યું છે તેમ કાવ્યધર્મ બજાવ્યાનો સંતોષ ભાવકનેય થાય છે. અને તેનું જ તો મહત્ત્વ છે.

    વિષયનિરૂપણ એટલું સદ્ધર છે કે કાફિયા–દોષને દોષ કહેવા મન કરતું નથી !

    સંતો પરનો કટાક્ષ પણ બહુ બોલકો/અભિધાભર્યો નથી એને હું આ રચનાની ખુબી ગણું છું.

    • Posted September 4, 2010 at 10:34 am | Permalink

      જુ.કાકા, તમને ગઝલ ગમી એ જાણી ખરેખર સંતોષ થયો.

      આ રચના વખતે મને જે છંદોલય વસેલો તે આ મુજબ છે:
      ગાગા લગા લગાલ લગાગા લગાલગા

      તમે બતાવ્યો એ છંદ: ગાગા લગા લગા લગા લગા લગા લગા
      અને અભિપ્રેત છંદ: ગાગા લગા લગા લલ ગાગા લગા લગા

      માં માત્ર એક લઘુ-ગુરુની ફેરબદલ છે. ગઝલ અરૂઝમાં છૂટછાટના નિયમો આપણા માત્રામેળ કરતા જુદા, અને ક્યારેક વધુ મુક્ત પણ, અનુભવાય છે. આને કારણે મારા જેવા શિખાઉ (કે જે વધુ છૂટછાટ લેતા હોય) એ જો છંદોલય/છંદોવિધાન ન આપે ત્યારે ભાવકને સ્વાભાવિક રીતે છંદ વિશે દુવિધા રહે. સ્વાનુભવે હું આનાથી વાકેફ પણ છું. આ ગઝલ નીચે છંદોવિધાન આપવાનું ભૂલાઈ ગયું હતું જે હવે મૂકી દઉં છું.

      તેમ છતાં જો છંદદોષ/લયદોષ રહી ગયો હોય તો જણાવવા વિનંતી છે. દરેક ભાવકને ભૂલચૂક તરફ ધ્યાન દોરવા અનુરોધ કરું છું.

  19. Posted September 4, 2010 at 5:39 am | Permalink

    ભાઈશ્રી,
    સંતોને આટ્લુ મહત્વ માત્ર આપણાંજ દેશમાં જોવા મળે છે, બેજા દેશોને પણ પોતાના સંતો હસ્ધે, પણ અહીં સંતો પાછળ જેવી આંધળી દોટ મુકાય છે એવી તો નહીજ જોવા મળતી હોય, હકિકતમાં કેટલાક સાચા સંતો જરુર થયા છે, જેવાકે નરસિંહ, કબીર, રહિમ, મીરા,પણ તેમણે તેમનો ઉપદેશ જીવી બતાવ્યો છે, તેમણે મોટા મંચ ઉપરથી પ્રવચનો આપ્યા નથી, તેમણે પોતાની રીતે પોતાના આત્માનુ કલ્યાણ કરવા પ્રયત્ન કરેલ છે, કોઈ સંપ્રદાય કે ભક્તમંડળ સ્થાપ્યા નથી,તેમનો મોટો જીવન કાળ તો વિરોધ અને અપમાનો વચ્ચે વિત્યો છે, તેમને કોઈએ હારતોરાથી નવાજ્યા નથી, ગાળો જરુર આપી હશે, છતા તેઓ એ તેમને યોગ્ય લાગ્યો તે માર્ગ અપનાવી ચાલ્યા છે,.
    હવે આજના યુગમાં ,જ્યારે ઘણુ કરવાનુ બાકી છે, ત્યારે સંસાર ત્યાગીને સમાજ પર ભારણ બનતા સંત સાધુઓ ની કોઈ જરુર મને દેખાતી નથી, મિથ્યા ભજનકિર્તનો, પાટોત્સવો, જન્મદિવસો,ચિલાચાલુપ્રવચનો,ચવાયેલી કથાઓ,મંદીરો ના બાંધકામો, એકએકથી ચઢિયાત મંદીર બનાવવાની હોડિત્યાદિ ની આ ગરીબ, ભુખેમરતા, રાંક દેશમાં શી જરુર છે?ગરીબી સામે લડવાનુ શિખવવા ના બદલે આ સંતો ગરીબી ને પુર્વ જન્મ નુ ફળ હોવાનુ સમજાવે છે, કર્મોના ફળથીજ બધુ થતુ હોય તો કોઈએ કાંઈ પ્રવ્રુતિ કે વિકાસ કરવાની જરુરજ ક્યાં છે?તેમના કથા પ્રવચનો ને પણ જરુર ક્યાં છે?આ દેશ ધાર્મિકતા ના પોકળ ખયાલો માંથી જેમબને તેમ જલ્દી બહાર આવે એવી પ્રભુ ને પ્રાર્થના….!જો પ્રભુ ક્યાંક હોય તો….!

  20. Posted September 4, 2010 at 1:20 pm | Permalink

    સરસ, સશક્ત અભિવ્યક્તિ. પંચમભાઈ, પોતાની ભૂલ પ્રત્યેની સભાનપૂર્વકની નમ્રતા વિશેષ સ્પર્શી ગઈ.

  21. વિહંગ વ્યાસ
    Posted September 4, 2010 at 2:40 pm | Permalink

    કહો, જાળવી વાત હે સંતો અખો ઉભો છે લઇને છપ્પા ! -મનોહર ત્રિવેદી.

  22. jjugalkishor
    Posted September 4, 2010 at 3:31 pm | Permalink

    આભાર, ભાઈ પંચમ. મનેય ઓહાણ રહ્યું નહીં, કે અન્ય રીતેય છંદોવિધાન હોય.તમે ધ્યાન દોર્યું તે સારું કર્યું.

    મને તો ગઝલ જ ગમી ગઈ હતી. આજના દિવસે તમારી અને ડૉ. મહેશની રચનાઓ વાંચીને મન પ્રફુલ્લિત થઈ ગયું…

    ધન્યવાદ એ જ એક શબ્દ.

  23. Posted September 5, 2010 at 5:39 am | Permalink

    સુંદર રચના…

  24. Posted September 6, 2010 at 7:03 am | Permalink

    સરસ …. સુંદર ગઝલ સ્વરૂપે ઘણું બધું કહી દીધું…. આ વિષય અંગે સાચેજ જાગૃતિ ની જરૂર છે…મેં પણ આવા ઘણા જ પ્રયત્નો કર્યા છે …

    http://piyuninopamrat.wordpress.com/

    http://piyuninopamrat.wordpress.com/2010/07/27/%e0%aa%97%e0%ab%81%e0%aa%b0%e0%ab%81-%e0%aa%a8%e0%ab%80-%e0%aa%86%e0%aa%b5%e0%aa%b6%e0%ab%8d%e0%aa%95%e0%aa%a4%e0%aa%be-%e0%aa%85%e0%aa%a8%e0%ab%87-%e0%aa%b8%e0%aa%a6%e0%aa%97%e0%ab%81/
    http://gujarati.nu/profiles/blogs/3499594:BlogPost:276451

    http://gujarati.nu/profiles/blogs/3499594:BlogPost:277192

  25. Posted September 6, 2010 at 11:06 pm | Permalink

    જેને કહો છો સંત તમે એની ગૌમુખી,
    ચાર્વાક ચકરી ખાય એવી હરકતું કરે.

    સાચું કહું ચાબખા યાદ રહી જશે…આપણા સમાજને આવાં ચાબખાની જરુર છે..દંભીઓને પૂજવા કરતા એમનાં ચૉળા ઉતારવા જોઇયે..સરસ રચના અલ્લાહ કરે કલમ ઔર ઝ્યાદા..
    સપના

  26. Posted September 7, 2010 at 8:41 pm | Permalink

    વાહ!

  27. Sudhir Patel
    Posted September 15, 2010 at 3:03 am | Permalink

    ખૂબ ધારદાર ગઝલ!
    છેલ્લો શે’ર વિશેષ ચોટ આપનાર થયો છે!
    સુધીર પટેલ.

  28. Bharat Trivedi
    Posted September 15, 2010 at 7:37 pm | Permalink

    I like this ghazal though at the first reading the word “Kukur” threw me off a little. In Vedas swan has been used for the “Sun” but here in association with paltu the meaning gets clear enough to lead the reader into the correct direction. The limitation of this ghazal to me at least is the over simplicity of this ghazal. Each sher is supposed to be a diamond with multi facets. Let the reader enjoy each sher in his own way but never feel confortable enough that he he fully grasped the ghazal.

  29. Posted September 16, 2010 at 9:07 pm | Permalink

    એના જ ‘હું’ ને એને બધે વેચવો હશે,
    નહીંતર એ આદમી ના મુખને બોલતું કરે.
    સુંદર શેર.

    આખી ગઝલ ગમી

  30. readsetu
    Posted September 17, 2010 at 6:35 am | Permalink

    અણીદાર ગઝલ.. સલામ
    લતા હિરાણી

  31. Posted October 1, 2010 at 12:28 pm | Permalink

    vaah..vaah..

  32. Posted November 11, 2010 at 1:54 pm | Permalink

    aajej tamari site ni mulakat thai,
    saras chhe.
    have kadach malta rahishu.
    abhar.

  33. kishoremodi
    Posted December 6, 2010 at 1:40 am | Permalink

    સુંદર કટાક્ષમય ગઝલ


One Trackback/Pingback

  1. […] ♥ પંચમ શુક્લ ઉપર ઉપરથી આખા જગને ડોલતું કરે, ભીતર હરેક દિલને કુકર પાલતું કરે. ઠાલું કહે કે એની કૃપાથી જિવાય છે, એનું જિવાડ્યું  એ જ હતું-ના-હતું કરે? એના જ 'હું' ને એને બધે વેચવો હશે, નહીંતર એ આદમી ના મુખને બોલતું કરે. એ નમ્રતાના દંભના પર્યાય શો સતત, જાહેરમાં બધું જ જરૂર પૂરતું કરે. જેને કહો છો સંત તમે એની ગૌમુખી, ચાર્વાક ચકરી ખાય એવી હરકતું કરે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૦ કુકરઃ શ્વાન, કૂતરું ચાર્વાક: ઈશ્વર, પુનર્જન્મ વગેરેમાં ન માનનારો ભારતવર્ષનો એક પ્રાચીન … Read More […]

Post a Comment

Required fields are marked *
*
*

%d bloggers like this: