પંડને ચડાવી કાંધ

♥ પંચમ શુક્લ

પગ-પછાડ ઘુરઘુરાટ ને છીંકોટ છીંક,
આંખ ઝીણી, પુચ્છ ઊંચું, ધારદાર ઢીંક.

ભૂત-પ્રેત, ચંડ-મુંડ ઊંધ-મૂંધ ઝીંક,
ત્રાડ પાડ ને ભગાડ બાર ગાઉ બીક.

ફરફરે શિખા, ખભે જનેઉ, હોઠ જાપ,
આ બધાં અમોઘ અસ્ત્ર કે ફકત પ્રતીક?

કર્મકાંડ, ધર્મધાડ, વેવલો વદાડ,
આત્મરાગે રત થવાનો માર્ગ ક્યાં છે ઠીક!

ડગડગે ડગર, પસીને ન્હાય રેબઝેબ,
પંડને ચડાવી કાંધ ચાલતો પથિક!

માર્ચ/એપ્રિલ ૨૦૦૯

છંદોવિધાનઃ ગાલ ગાલ ગાલ ગાલ ગાલ ગાલ ગાલ

કૃતક ગતકડાઓમાં

♥ પંચમ શુક્લ

નિત્ય કૃતક ગતકડાઓમાં સમય બગાડ મા,
માણ રમત, રમકડાઓમાં સમય બગાડ મા.

શ્વાસ ઊંડા લઈ અને તું ફેફસાને તર કરી દે,
કાગઝી આ ફરકડાઓમાં સમય બગાડ મા.

કાં હસી લે ખડખડાટ, કાં મૂકી દે પોક તું,
હોઠ-બીડ્યાં-મરકડાઓમાં સમય બગાડ મા.

રોજ રચે છે સમાજ એક નવી વિટંબણા,
શીખ લઈ લે, સબકડાઓમાં સમય બગાડ મા.

છે જ સુખનવર ભલા તું વ્યર્થ ના ઉડાડ થૂંક,
તર્ક પીતા તરકડાઓમાં સમય બગાડ મા.

૧૭/૭/૨૦૦૯

છંદોવિધાનઃ ગાલલગા ગાલગાલ ગાલગાલ  ગાલગા

વાત કરું શું?

♥ પંચમ શુક્લ 

કણ થઈ મણની વાત કરું શું?
મહેરામણની વાત કરું શું?  

 મકર સૂર્યને ગ્રસી રહ્યો છે,
ઉત્તરાયણની વાત કરું શું?

વાત, પિત્ત ને કફના નભમાં,
વાતાવરણની વાત કરું શું? 

કાર્ય અને કારણનો બંદી,
નિષ્કારણની વાત કરું શું? 

ટીપે ટીપે ભરાઉં છું જ્યાં,
ઉત્સારણની વાત કરું શું? 

પાંચ આંગળીઓ ને છ અક્ષર ,
હસ્તાયણની વાત કરું શું? 

અંગ ચડ્યો નથી હજી અનુષ્ટુપ,
રામાયણની વાત કરું શું? 

પલકારાનો પાર ન પામું,
પારાયણની વાત કરું શું? 

દધીચિના હું નગરનો વાસી,
નિજ અર્પણની વાત કરું શું? 

અનન્યતાનો અપૂર્વ ઉદ્ભવ,
ઉદાહરણની વાત કરું શું? 

16/2/2013
 

ધૂણો ધખધખે દિગંતનો

♥ પંચમ શુક્લ

ધૂણો ધખધખે દિગંતનો;
કિયા રે આકાશી મહંતનો?
ધૂણો ધખધખે દિગંતનો!

ધૂણો ભમ્મર ગોટા કાઢે;
ધૂણો ડમ્મર ગોટા કાઢે;
ઢાંકે અંબર રાખ રાખોડી..

વાદળનું દળકટક ખાંગું;
એક ફલાંગે લે પલાણી;
વીજ હાવળતી ઘોડી..

વરસે તડતડાટ અનંતનો!
ધૂણો ધખધખે દિગંતનો !

ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૦

વિધુરની તંદ્રા

♥ પંચમ શુક્લ

હસી-ખુશીની યાદ સતત સંભારું!
વરસોના સરવૈયા અંતે નકરું છે ઉજિયારું!
કદીકદીની વડછડ વીસરી મૌન મગન મલ્હારું!
હસી-ખુશીની યાદ સતત સંભારું!

તમે મૂકો ઍલાર્મ અને હું પહેલા રણકે જાગું;
દાતણ પાણી સંજવારીને ચા’ નો પ્યાલો માગું,
પણ એ પહેલાં બાથમાં લઈ લઉં ભીનું પાણિયારું!
હસી-ખુશીની યાદ સતત સંભારું!

તમે બનાવો રસોઈ ને હું વાસણ ધોઈ નાખું;
કદીક જો કંઈ ખારું લાગે, સાકર થઈને ચાખું,
છણકાઓની છીલ કરીને જન્મારો શણગારું!
હસી-ખુશીની યાદ સતત સંભારું!

તમે દેવના દીધેલ માગો અને હું આખર માનું;
રમ..કડાથી હોય છલોછલ ઘરનું ખાને ખાનું,
તમે અડાડો કદીક ટપલી, હું હેતે પસવારું!
હસી-ખુશીની યાદ સતત સંભારું!

તમે મગાવો ગુલાબ ને હું વેણી પણ લઈ આવું;
પાઈપાઈનો હિસાબ ગણતી વખતે એ ગુપચાવું,
એકમેકમાં ભળી જવાનું ઉજવણું સહિયારું!
હસી-ખુશીની યાદ સતત સંભારું!

તમે અચાનક ચાલી નીકળો ઘરને રાખી રેઢું;
વગર કૂંચીના જીવતર ઉપર દઈને તાળું ટેઢું,
રાતદિવસ થઈ ઉંદર ખોદું નિજ-ઉર દર પરબારું!
હસી-ખુશીની યાદ સતત સંભારું!

૪/૯/૨૦૧૧

ઓ રુદિયા મારા વીસરી જાજે !

 ભાવાનુવાદ: પંચમ શુક્લ 

ઓ રુદિયા મારા, આજની રાતે વીસરી જઈએ એને, જેવું વીસર્યાં સીતારામ!
તું ને હું બસ, હું ને તું બસ – ના કોઈ બીજું નામ. 

વીસરી જાજે હૂંફ તું એની હું ભૂલી જાઉં તેજ,
થઈ જા ટાઢું જ્યારે, ત્યારે સાદ કરી દેજે જ;
હું ય ત્યારે મારા મનસૂબાઓ ઓલવી ઠરું ઠામ.

 જલદી કર ઓ રુદિયા મારા, થાય રખે ના વાર,
મોડું થયું તો ગુંજશે એની રટણા તારેતાર; 

ઓ રુદિયા મારા, આજની રાતે વીસરી જઈએ એને, જેવું વીસર્યાં સીતારામ!
તું ને હું બસ, હું ને તું બસ – ના કોઈ બીજું નામ.
 
લંડન , 1 માર્ચ 2013
 

Heart, we will forget him
Emily Elizabeth Dickinson (December 10, 1830 – May 15, 1886)

Heart, we will forget him!
You and I, tonight.
You must forget the warmth he gave,
I will forget the light.
When you have done pray tell me,
Then I, my thoughts, will dim.
Haste! ‘lest while you’re lagging,
I may remember him!

કવયિત્રી વિશે વધુ:   http://en.wikipedia.org/wiki/Emily_Dickinson

ટૂંકો પડે છે આજ ઢોલિયો!

 પંચમ શુક્લ

લૂઆની જેમ મને લાંબો કરે છે મારા ભીતરની ખેંચ અને ટૂંકો પડે છે આજ ઢોલિયો!
પહોર પછી પહોર જેમ લંબાતા જાય એમ લંબાતો જાય મારી આંખને ખૂણે ઉગેલ પિયો….

સિંદૂરિયો વાર અને વહેલી સવાર વળી  અન્નપૂર્ણા સંચરી છે કામ પર,
સગડી પર ઊકળતું રાખીને દૂધ અને રાખી ભરોસો પૂરો રામ પર;
ડાબે ને જમણેથી નાણે છે ગંધ જાગું-જાગું થાતો આ ઓલિયો!
લંબાતો જાય મારી આંખને ખૂણે ઉગેલ પિયો….  ટૂંકો પડે છે આજ ઢોલિયો!

ઉર માંહે પીંજાતી ઊર્મિનાં કસ્તર સૌ હેઠે બેઠાં ને ગીત ગૂંજ્યું,
રાખોડી આભમાંથી ઝરમરતું  હિમદ્વવ્ય આવી attic પર વળૂંભ્યું;  
કાળી કોફીમાં દૂધ પાડું ટીપુંક ત્યાં તો દીકરો માગે છે cookie Oreo!
લંબાતો જાય મારી આંખને ખૂણે ઉગેલ પિયો….  ટૂંકો પડે છે આજ ઢોલિયો!

 23/2/2013

આ ગીત બાબતે અગત્યના  શબ્દ ‘ઢોલિયો’ની વિશદ છાયા:
ઢોલિયો: પતિ. પતિ અર્થમાં ઢોલા શબ્દ સુપ્રસિદ્ધ છે. એ ઢોલાનો મૂળ સંબંધ સંસ્કૃત ધવ સાથે છે. ધવ એટલે પતિ, ધણી. ધવ શબ્દને સ્વાર્થિક લ પ્રત્યય લાગતાં તેનું ધવલ અંગ બને છે અને એ ધવલ ઉપરથી આ ઢોલા ને ઢોલિયો શબ્દ નીપજ્યા છે. ધવની સૂવાની ખાટને ઢોલિયો કહેવામાં આવે છે. [સૌજન્ય: ગુજરાતી લૅક્સિકોન]

કુંકુમી પગલી

♥ પંચમ શુક્લ 

કીડીને વ્હાલથી જ્યહીં કીડલી કહી શકાય,
ચિકચિક કર્યા કરે એને ચકલી કહી શકાય;
 
હૈયાવરાળને જ્યહીં કીટલી કહી શકાય,
નિંદા કહી શકાય ને કૂથલી કહી શકાય;
 
ને સ્પર્શનુંય કેટલું નાજુક બયાન હોય,
‘અડબોથ વ્હાલની’ને જ્યાં ટપલી કહી શકાય;
 
તાજા જવારા શી જતી શેરીમાં દોડતી,
કોઈનીય દીકરીને જ્યાં બકલી કહી શકાય;
 
એ સ્થળ, સમય ને વ્યક્તિઓ ઓઝલ થયાં છતાં,
ઝરતી રહે જે- કુંકુમી પગલી કહી શકાય!
 
૨૦/૬/૨૦૧૧

છંદોલય:  ગાગા લગા લગા લગા ગાગા લગા લગા 

પ્રકાશિત: જનફરિયાદ, 10/3/2013 (www.janfariyad.com)

kumkumi_pagali

મેટ્રોગર્લનું મૌગ્ધ્ય

♥ પંચમ શુક્લ

સૂડાને સોનેરી સાંકળે રાખી
……………………………… કરાવે ગેલ મકાઉને;
એવા ઘેલસા’ગરા દેશીને
………………………….. સખી ના હાર પે’રાવું રે!
એના પુષ્પકની પૂંઠે, અડવી ટૉબી-ટૉલ ઉલાળું રે!

મજેથી જિંદગી આખી;
જીન્સ-ને-ટોપ-ને-બોબ્ડે’રુંમાં ઝૂલતી-
……………………………… રૂડાં ગોરમા પૂજું રે!


સખી, આ મોળાકતમાં મીઠું વલખી;
…… પિસ્તા, કાજુ, દ્રાખની હારે ચેરી ચાખું રે!

સખી, કો દિ મન પડે તો…
શૌરસેનીની સાખે, કરતાં સાલસા-ટેંગો
….. ઝબકારાઓ લાલ, પીળા હું પંડમાં ઓરું રે!

૬/૧/૨૦૧૧

શબ્દ સંદર્ભઃ

મકાઉ/મકૉઉ (Macaw): લાંબી પૂંછડીવાળો ભાતીગળ પોપટ [ Link]

ટૉબી-ટૉલ: મધ્યમા (સૌથી ઊંચી આંગળી) [Nursery rhyme]

શૌરસેનીઃ શૂરસેનની પુત્રી- કુંતા

સાલસા, ટેંગોઃ ક્લબડાન્સના પ્રકારો [ Salsa, Tango]

પઠન/ગણગણાટ

અગ્ગિખંધ (બારૂદ)

♥ પંચમ શુક્લ 

જેને કલરવનો પિંડ,
જેને રોશનીની છાયા,
જેના મધુરા હો મીંડ,
જેની કંચનવરણી કાયા,
જેના જ્યોતિ ધ્વનિ જાયા,
એવા ફટકડા લઈ હીંડ!

30/10/2010

ફટાકડાની સામાન્ય લાક્ષણિકતાઓ: અવાજ, પ્રકાશ/દાહ, સામાન્ય અનુભવથી સહેજ અલગ પડી વધુ રોચક/લાલિત્યભર્યાં સંસ્કરણ દ્વારા પ્રકટે છે. પ્રાકૃત ‘અગ્ગિખંધ’ કે ફારસી ‘બારૂદ’ સંજ્ઞા તળે સ્ફોટક શૃંખલાના કોઈ ઋજુ રૂપ દ્વારા આપણી આગામી કાર્યપ્રણાલીના નૂતન સ્ફોટને તાકવાની ગતિવિધિ અભિપ્રેત છે.