બોબડાને શબ્દ ફૂટે

 ♥ પંચમ શુક્લ

એક ‘ઈ’થી આંખ ચોળી, એક ‘ઉ’માં કાન બોળી
મુખ મહીં મે’લી ‘શ’કોરું
આંધળો બહેરું કૂટે
ને બોબડાને શબ્દ ફૂટે!

ને પ્રથમ જે શબ્દ ફૂટ્યો-
નાદ એનો માત્ર ઊંઝા,
જોડણી આકાશ ઊંઝા.

ગાત્ર પરખે માત્ર ઊંઝા,
પાત્ર છલકે માત્ર ઊંઝા,
સૂર્ય, ચંદ્ર, તન્માત્ર ઊંઝા,
ક્ષણ,પ્રહર,અહોરાત્ર ઊંઝા,
ધર્મ, રક્ષણ, ક્ષાત્ર ઊંઝા,
અત્ર તત્ર સર્વત્ર ઊંઝા!

 ******

ત્રણે લોકના રહેવાસીઓ
ત્રાહિ ત્રાહિ
ત્રિપુરારિને જઇને પૂછે
ઊપરણાથી આંસુ લૂછે
વાળ ખેંચતાં બોલી ઊઠે જૂ છે જૂ છે

ને ત્રિપુરારી મંદ મંદ સ્મિત
દેખાડી દે અવળાં ગૂંઝાં
એ પણ પાછાં પૂરાં કાણાં
તોયે ક્યાંક ચોંટેલી ઊંઝાનાં જીરુંની ગંધ, વરિયાળીના દાણા!
ખખડ્યા વિણ સરકીને નાઠાં નેટ તણાં નિજ નેજે નાણાં.

લોક બીચારાં નેણ ઢાળીને
રાંક થઈને નિહાળે છે
નટખટ નટવર નેટ-નટૈયા
વિશ્વરૂપ ધરી મુખ ખોલે છે
‘ઇ’ ચાવે છે ‘ઊ’ ચાવે છે
અક્ષર અક્ષર ‘ષ’ ચાવે છે
ગાન ધરીને એક મંત્રનું ‘અહમ બ્રહ્માસ્મિ’ ગાવે છે.

૨૦૦૭

ભેદ જાણી શું કરશો?

♥ પંચમ શુક્લ

એકનો કે જોટાનો ભેદ જાણી શું કરશો?
પાણીમાં પ્રપોટાનો ભેદ જાણી શું કરશો?

સૂર્ય સાથે સૂરજમુખીની જેમ ફરતા રો’,
વાંસના આ કોટાનો ભેદ જાણી શું કરશો?

એક બિલાડી જીવતી ને એજ પાછી મૂએલી,
શ્રોડિંગરના* ગોટાનો ભેદ જાણી શું કરશો?

ક્ષણની કાંચળીઓ ક્યાં એકસરખી ઉતરે છે?
કાળના લિસોટાનો ભેદ જાણી શું કરશો?

એ અદૃશ્ય આકારો કોતરી લો અંતરમાં,
મુખ કિંવા મુખોટાનો ભેદ જાણી શું કરશો?

11-06-2010

છંદોલય: ગાલગા લગાગાગા ગાલગા લગાગાગા

* Schrodinger’s Cat Paradox

એકેક બુંદ અને..

♥ પંચમ શુક્લ

એકેક બુંદ… અને જેમ એ ભરાઈ ગયું,
તબક્કા વાર આખું આયખું જીવાઈ ગયું!

અહમ અમારો રહ્યો ને તમારી જીદ રહી,
બન્યું શું? એક હૃદય બેઉ-પા ચિરાઈ ગયું!

સવાર-સાંજ ઉદાસીની રંગભૂમિ ઉપર,
કશાય પાત્ર વિના ખેલ શું રચાઈ ગયું!

રચીને શ્વાસ ને ઉચ્છ્વાસના આ જાળાઓ,
કરોળિયાનું  સકળ વિશ્વ ક્યાં સમાઈ ગયું?

ઉઠાવે રાત્રિ જરા એનો લાંબો ઘૂંઘટ ત્યાં,
આ મીણબત્તી તણું તેજ ઓલવાઈ ગયું!

25/3/2011

છંદોલય: લગાલ ગાલલગા ગાલગાલ ગાલલગા/ગાગાગા

છંદોલય બાબત નોંધ: કેટલાક શબ્દોમાં, જેમ કે ‘એકેક’ ને બદલે ‘અકેક’ કરીને , છંદની ચુસ્તી વધારવાની કૃતક ખાંખત સાભિપ્રેત ટાળી છે.  આમ છતાં છંદશૈથિલ્યના  સ્થાનોનું નિર્દેશન આવકાર્ય છે અને એની સહુને રજા/મઝા જ હોય.    

ઋણ સ્વીકાર: પાર્થ નાણાવટીની કૃતિ (ક્રમશ)  

વિપ્રલંભિની

♥ પંચમ શુક્લ

મંદ મઘમઘતો પવન તારા-જ સ્મરણો લાવશે !
ફૂલ પાંખડીઓય ખરનારા જ સ્મરણો લાવશે !

તટ તરંગો લ્હેરશે ને ફીણ ફગફગ વેરશે,
રેત પરનું નામ ભુંસનારા જ સ્મરણો લાવશે!

સાંજ અજવાળી- ગુલાબી, કેસરી, પીળી કરી,
યાદ સાતે રંગની ખારા જ સ્મરણો લાવશે!

પાંખના ફફડાટ પાછળ ડૂબશે કલરવ બધા,
ને ક્ષિતિજની રેખ અંધારા જ સ્મરણો લાવશે!

ચાંદની રાતે તડપશે આ ચકોરી એકલી,
રૂપની સોબત તરસનારા જ સ્મરણો લાવશે!

અશ્રુ-ભીની આંખ હરનિશ ખાળશે તંદ્રા છતાં,
સ્વપ્નની વર્ષા સળગનારા જ સ્મરણો લાવશે!

૨૦/૬/૦૯

છંદોવિધાનઃ ગાલગાગા ગાલગાગા ગાલગાગા ગાલગા

ઋણસ્વીકાર: ‘સપના’ (બાનુમા વિજાપુરા)ની એક ગઝલના અનુનાદ રૂપે રચાયેલી કૃતિ.  

એક વર્તુળની સફર

♥ પંચમ શુક્લ

ગાંઠ એ શાને હજી ના ખૂલતી, કોને ખબર ?
કોક ખૂણે કોકડું ઈચ્છા વળી, કોને ખબર ?

એક સિક્કો એમ ઊછળીને પડ્યો છે ભોંય પર,
ચીત થઈ ગઈ પટ મહીં બાજી કઈ, કોને ખબર ?

બહાર છો થીજી જતું સર્વસ્વ ધોળા બર્ફમાં,
કાળા ઓશીકે વહે ઊની નદી, કોને ખબર ?

પ્રશ્ન એક જ ફોલીને ફેંક્યો અને લપસી પડ્યા,
ઉત્તરોની છાલ લીસ્સી કેટલી, કોને ખબર ?

આંગળીથી લઈ અને પહોંચા સુધીના પથ ઉપર,
હસ્તરેખાની તરડ ક્યાં ક્યાં નડી, કોને ખબર ?

એક વર્તુળની સફર- આરંભ ક્યાં ને અંત ક્યાં?
કેટલી લાંબી રહી; સીધી રહી, કોને ખબર?

૧૭/૬/૦૯

છંદોલય: ગાલગાગા ગાલગાગા ગાલગાગા ગાલગા

* ઋણસ્વીકાર:  મિત્ર ભાર્ગવ મારૂના એક કાવ્યના અનુનાદ રૂપે આ ગઝલ રચાઈ છે.

કેટકેટલું અચાનક જ ..

♥ પંચમ શુક્લ

કેટકેટલું અચાનક જ આજે જતું રહ્યું!
જે કંઈ બચ્યું તે યાદના પરદે જતું રહ્યું!

વીંટળાતું’તું ગરગડી પર જે ચીસ નાખતું,
છૂટ્યું! ધબાક દેતું એ તળિયે જતું રહ્યું!

ફૂલોને હૂંફ આપી એ જ્યારે ઠરી ગયું,
મફલર ધૂમસનું સૂર્યની ડોકે જતું રહ્યું!

આખો દિવસ જે માંજીને  સાંજે ઝગાવ્યું’તું,
ફાનસ એ ખાટથી ખરા ટાણે જતું રહ્યું!

અસ્તિત્વનાં એ બિંદુના પ્રસ્ફોટની ક્ષણે,
જામગરીનુંય મન ફૂટ્યા ટોટે જતું રહ્યું!

૫/૬/૨૦૧૦

છંદોલય: ગાગા લગા લગા લગા ગાગા લગા લગા

છે હતા ને રહેવાના

♥ પંચમ શુક્લ

ભૂત, પ્રેત, વ્યંતરડા છે હતા ને રહેવાના,
મંત્ર, તંત્રના ભરડા છે હતા ને  રહેવાના.

મોઢે શીકલી બાંધો કે પહેરો લંગોટી,
પંડના આ ઉકરડા છે હતા ને રહેવાના.

સાપની જમાત આખી ‘સાઈઝ ઝીરો’ થાશે પણ,
12-C ના ઉંદરડા છે હતા ને રહેવાના.

વેગ સાથે બદલાતા સઢના સર્વ સંયોગો,
જડભરત આ લંગરડા છે હતા ને રહેવાના.

નૈ ભૂલી શકો એને ટેન-પીન બોલિંગથી,
યાદના આ ભમ્મરડા છે હતા ને રહેવાના.

૨૩/૧૨/૨૦૧૦

છંદોવિધાન: ગાલગા લગાગાગા ગાલગા લગાગાગા

વ્યંતર: એક જાતની ભૂતયોનિ

શીકલી: મોઢે બંધાતી જાળી

ટેન-પીન બોલિંગ: જુઓ વિકી લિન્ક

કાવ્યસંગીત: સુભાષભાઈ દેસાઈ સાથે એક બપોર

ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમી

બ્રેન્ટ લાઈબ્રેરી સર્વિસીસના

સાથ સહકારમાં યોજે છે:

“કાવ્યસંગીત”

અતિથિ સ્વરકાર અને સંગીતકાર

સુભાષભાઈ દેસાઈ સાથે એક બપોર

સુભાષ દેસાઈ (૦૮ ઑક્ટોબર, ૧૯૪૬)

શનિવાર,  ૧ ઑક્ટોબર ૨૦૧૧, ઠીક બપોરે ૨.૦૦ થી ૪.૩૦ કલાક

વિલ્સડન ગ્રીન લાઈબ્રેરી (Willesden Green Library)

95 High Road, Willesden,

London NW10 2SF

Tel: 020 8937 3400

સૌ સુહૃદોને આમંત્રણ

ભદ્રા વડગામા, મહામંત્રી, ગુજરાતી સાહિત્ય અકાદમી

*** એક ઝલક ***

ગઝલ: આદિલ મન્સૂરી

***

મુક્તક

♥ પંચમ શુક્લ

આ કાગઝી તમાશાને કોઈ કાળી ટીલી કરો,
જો ટીલી થઈ શકે ના તો આંખ થોડી નીલી કરો.
છો ચોતરફ દલાલી અને ચોતરફ ગુલાલી ઉડે,
જો થઈ શકે તો યત્ન કરી જાતને અબીલી કરો.

૧૫/૯/૨૦૧૧

એ આવતો રહે

♥ પંચમ શુક્લ

એ તો સમય છે, સહુની કને આવતો રહે,
ઇજન વિના, મને-કમને, આવતો રહે.

તું વાપરે એને કે પછી વેડફે એને ,
એ એકધારો રાત-દને આવતો રહે.

ભરતી થઈ આવે, વળી એ ઓટ થઈ આવે,
દરિયાની ચડ-ઉતરના પને આવતો રહે.

અંધારનો પલાણી અશ્વ, રાત ચીરતો ,
પરોઢને ઉજાસ, સપને આવતો રહે.

એ શ્વાસના વહનને જોર ચાલતો રહે,
એ જાય ત્યાં જ , એમ બને, આવતો રહે.

24/4/09

આ ગઝલનો આસ્વાદ શ્રી જુગલકિશોર વ્યાસની કલમે: http://jjkishor.wordpress.com/2009/05/06/rasasvad-18/